हे पृष्ठ देवाने मान्य केलेल्या संबंधांविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे आणि त्याचा क्रम असा आहे:

1. परिशिष्ट 7a: कुमारी, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया: देवाने मान्य केलेले संबंध.
2. परिशिष्ट 7b: घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र — सत्य आणि गैरसमज.
3. परिशिष्ट 7c: मार्क १०:११-१२ आणि व्यभिचारातील खोटी समानता.
4. परिशिष्ट 7d: प्रश्नोत्तरे — कुमारी, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया (सध्याचे पृष्ठ).

देवाच्या व्याख्येनुसार विवाह म्हणजे काय?

सुरुवातीपासूनच शास्त्रवचनांमधून हे दिसून येते की विवाहाची व्याख्या समारंभ, वचने किंवा मानवी संस्थांद्वारे होत नाही, तर एखाद्या स्त्रीचा—ती कुमारी असो किंवा विधवा—पुरुषाशी लैंगिक संबंध येतो त्या क्षणाने होते. संभोगाची ही पहिली कृती म्हणजे दोन आत्मे एकदेह होतात, असे स्वतः देव मानतो. स्त्री पुरुषाशी केवळ या लैंगिक बंधनाद्वारे जोडली जाते, आणि तो मरेपर्यंत ती त्याच्याशी बांधलेली राहते, हे बायबल सातत्याने दाखवते. शास्त्रवचनांमधून स्पष्ट होणाऱ्या याच पायावर आपण कुमारी, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रियांविषयीच्या सामान्य प्रश्नांचा विचार करतो आणि समाजाच्या दबावामुळे आणलेल्या विपर्यासांचा पर्दाफाश करतो.

विवाह, व्यभिचार आणि घटस्फोट यांबद्दल बायबल खरोखर काय शिकवते, यासंबंधीचे काही सर्वसामान्य प्रश्न आम्ही येथे एकत्र केले आहेत. कालांतराने पसरवण्यात आलेल्या, अनेकदा देवाच्या आज्ञांच्या थेट विरोधात असलेल्या चुकीच्या अर्थांचे शास्त्रवचनांच्या आधारे स्पष्टीकरण करणे हे आमचे ध्येय आहे. जुन्या आणि नव्या करारांमधील सुसंगती जपणाऱ्या बायबलच्या दृष्टिकोनाचे पालन सर्व उत्तरांमध्ये केले आहे.

प्रश्न: राहाबचे काय? ती वेश्या होती, तरी तिने विवाह केला आणि ती येशूच्या वंशावळीत आहे!

“नगरातील सर्व काही त्यांनी तलवारीच्या धारेने पूर्णपणे नष्ट केले—पुरुष आणि स्त्रिया, तरुण आणि वृद्ध, तसेच बैल, मेंढ्या आणि गाढवे” (यहोशवा ६:२१). इस्राएली लोकांमध्ये सामील झाली तेव्हा राहाब विधवा होती. यहोशवाने एखाद्या यहुद्याला कुमारी नसलेल्या परराष्ट्रीय स्त्रीशी विवाह करण्याची कधीही परवानगी दिली नसती—जोपर्यंत तिने धर्मांतर केले नव्हते आणि ती विधवा नव्हती; केवळ तेव्हाच देवाच्या नियमानुसार ती दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध जोडण्यास स्वतंत्र होती.

प्रश्न: येशू आपली पापे क्षमा करण्यासाठी आला नाही का?

होय, आत्मा पश्चात्ताप करून येशूचा शोध घेतो तेव्हा व्यभिचारासह जवळजवळ सर्व पापांची क्षमा होते. तथापि, क्षमा मिळाल्यानंतर त्या व्यक्तीने आपण ज्या व्यभिचारी संबंधात आहोत तो सोडला पाहिजे. हे सर्व पापांना लागू होते: चोराने चोरी करणे थांबवले पाहिजे, खोटारड्याने खोटे बोलणे थांबवले पाहिजे, शिवीगाळ करणाऱ्याने शिवीगाळ करणे थांबवले पाहिजे, इत्यादी. त्याचप्रमाणे, व्यभिचारी व्यक्ती त्या व्यभिचारी संबंधात राहून व्यभिचाराचे पाप आता अस्तित्वात नाही, अशी अपेक्षा करू शकत नाही.

स्त्रीचा पहिला पती जिवंत असेपर्यंत तिचा आत्मा त्याच्याशी एकरूप असतो. तो मरण पावल्यावर त्याचा आत्मा देवाकडे परत जातो (उपदेशक १२:७), आणि तेव्हाच स्त्रीला इच्छा असल्यास तिचा आत्मा दुसऱ्या पुरुषाच्या आत्म्याशी एकरूप होण्यास स्वतंत्र होतो (रोमकरांस ७:३). देव पापांची आधीच क्षमा करत नाही—केवळ आधीच केलेल्या पापांचीच क्षमा करतो. एखाद्या व्यक्तीने चर्चमध्ये देवाकडे क्षमा मागितली आणि क्षमा मिळाली, पण त्याच रात्री देवाच्या दृष्टीने आपला जोडीदार नसलेल्या व्यक्तीशी संबंध ठेवले, तर त्या व्यक्तीने पुन्हा व्यभिचार केला आहे.

प्रश्न: धर्मांतर केलेल्या व्यक्तीला बायबल असे म्हणत नाही का: “पाहा, सर्व काही नवे झाले आहे”? याचा अर्थ मी पुन्हा शून्यापासून सुरुवात करू शकतो, असा नाही का?

नाही. धर्मांतर केलेल्या व्यक्तीच्या नव्या जीवनाबद्दलचे उतारे सांगतात की तिच्या पापांची क्षमा झाल्यानंतर देवाने तिने कसे जगावे अशी अपेक्षा ठेवली आहे; त्यांचा अर्थ तिच्या पूर्वीच्या चुकांचे परिणाम पुसून टाकले गेले आहेत असा होत नाही.

होय, प्रेषित पौलाने २ करिंथकरांस ५:१७ मध्ये असे लिहिले: “जर कोणी ख्रिस्तामध्ये असेल, तर तो नवी उत्पत्ती आहे; जुन्या गोष्टी निघून गेल्या; पाहा, सर्व काही नवे झाले आहे.” हे त्याच्या दोन वचने आधी (वचन १५) म्हटलेल्या गोष्टीचा निष्कर्ष म्हणून होते: “आणि तो सर्वांसाठी मरण पावला, यासाठी की जे जगतात त्यांनी यापुढे स्वतःसाठी जगू नये, तर त्यांच्यासाठी मरण पावलेल्या आणि पुन्हा उठवलेल्या त्याच्यासाठी जगावे.” याचा देवाने स्त्रीला तिचे प्रेमजीवन शून्यापासून सुरू करण्याची परवानगी देण्याशी मुळीच संबंध नाही—जसे अनेक ऐहिक पुढारी शिकवतात.

प्रश्न: अज्ञानाच्या काळांकडे देव दुर्लक्ष करतो, असे बायबल म्हणत नाही का?

“अज्ञानाचे काळ” (प्रेषितांची कृत्ये १७:३०) हा वाक्प्रयोग पौलाने ग्रीसमधून जात असताना मूर्तिपूजक लोकांना उद्देशून वापरला. त्या लोकांनी इस्राएलच्या देवाविषयी, बायबलविषयी किंवा येशूविषयी कधीच ऐकले नव्हते. हा मजकूर वाचणाऱ्या कोणालाही धर्मांतरापूर्वी या गोष्टींचे अज्ञान नव्हते.

शिवाय, हा उतारा पश्चात्ताप आणि पापांच्या क्षमेशी संबंधित आहे. व्यभिचाराच्या पापाला क्षमा नाही, असा किंचितही संकेत वचनात नाही. समस्या ही आहे की अनेकांना आधीच केलेल्या व्यभिचाराबद्दल केवळ क्षमा नको असते; त्यांना व्यभिचारी संबंधात पुढेही राहायचे असते—आणि स्त्री असो किंवा पुरुष, देव हे मान्य करत नाही.

प्रश्न: पुरुषांबद्दल काहीच का सांगितलेले नाही? पुरुष व्यभिचार करत नाहीत का?

होय, पुरुषही व्यभिचार करतात आणि बायबलच्या काळात दोघांसाठीही शिक्षा सारखीच होती. तथापि, प्रत्येकाच्या बाबतीत व्यभिचार कसा घडतो याचा देव वेगवेगळा विचार करतो. पुरुषाच्या कुमारावस्थेचा जोडप्यांच्या एकत्र येण्याशी काहीही संबंध नाही. एखादा संबंध व्यभिचार आहे की नाही हे पुरुष नव्हे, तर स्त्री ठरवते.

बायबलनुसार, विवाहित असो किंवा अविवाहित, एखाद्या पुरुषाचा कुमारी किंवा विधवा नसलेल्या स्त्रीशी संबंध आला की तो व्यभिचार करतो. उदाहरणार्थ, २५ वर्षांचा कुमारी पुरुष २३ वर्षांच्या कुमारी नसलेल्या स्त्रीशी संबंध ठेवतो, तर तो पुरुष व्यभिचार करतो; कारण देवाच्या दृष्टीने ती स्त्री दुसऱ्या पुरुषाची पत्नी आहे (मत्तय ५:३२; रोमकरांस ७:३; लेवीय २०:१०; अनुवाद २२:२२-२४).

प्रश्न: म्हणजे घटस्फोटित/विभक्त झालेली स्त्री तिचा माजी पती जिवंत असेपर्यंत विवाह करू शकत नाही, पण पुरुषाला त्याची माजी पत्नी मरेपर्यंत थांबावे लागत नाही?

नाही, त्याला तसे करावे लागत नाही. देवाच्या नियमानुसार, बायबलमधील कारणांवरून पत्नीपासून विभक्त झालेला पुरुष (मत्तय ५:३२ पाहा) कुमारी किंवा विधवेशी विवाह करू शकतो. परंतु वस्तुस्थिती अशी आहे की आज जवळजवळ सर्वच प्रकरणांत पुरुष पत्नीपासून विभक्त होतो आणि घटस्फोटित/विभक्त झालेल्या स्त्रीशी विवाह करतो; आणि तेव्हा तो व्यभिचार करतो, कारण देवाच्या दृष्टीने त्याची नवी पत्नी दुसऱ्या पुरुषाची आहे.

प्रश्न: कुमारी किंवा विधवेशी विवाह करताना पुरुष व्यभिचार करत नसल्यामुळे, देव आज बहुपत्नीत्व मान्य करतो, असा त्याचा अर्थ होतो का?

नाही. येशूच्या सुवार्तेमुळे आणि पित्याच्या नियमाची अधिक कठोर अंमलबजावणी झाल्यामुळे आज बहुपत्नीत्वाला परवानगी नाही. सृष्टीच्या आरंभापासून दिलेल्या नियमाच्या शब्दरूपात (τὸ γράμμα τοῦ νόμου – to grámma tou nómou), स्त्रीचा आत्मा केवळ एका पुरुषाशी बांधलेला असतो असे सांगितले आहे; परंतु पुरुषाचा आत्मा केवळ एका स्त्रीशी बांधलेला असतो असे सांगितलेले नाही. म्हणूनच शास्त्रवचनांमध्ये व्यभिचाराचे वर्णन नेहमी स्त्रीच्या पतीविरुद्धचे पाप असे केलेले आहे. याच कारणामुळे कुलपिते आणि राजे व्यभिचारी होते असे देवाने कधीही म्हटले नाही, कारण त्यांनी विवाह केला तेव्हा त्यांच्या पत्नी कुमारी किंवा विधवा होत्या.

तथापि, मशीहाच्या आगमनानंतर आपल्याला नियमाच्या आत्म्याचे संपूर्ण आकलन मिळाले आहे (τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου – to pneûma tou nómou). स्वर्गातून आलेला एकमेव प्रवक्ता म्हणून येशूने (योहान ३:१३; योहान १२:४८-५०; मत्तय १७:५) शिकवले की देवाच्या सर्व आज्ञांचा आधार प्रेम आणि त्याच्या सृष्टीचे कल्याण हा आहे. नियमाचे शब्दरूप ही त्याची अभिव्यक्ती आहे; नियमाचा आत्मा हे त्याचे सार आहे.

व्यभिचाराच्या बाबतीत, नियमाचे शब्दरूप पुरुषाला एकापेक्षा अधिक स्त्रियांबरोबर संबंध ठेवण्यास मनाई करत नसले, तरी त्या स्त्रिया कुमारी किंवा विधवा असल्या पाहिजेत; नियमाचा आत्मा अशा प्रथेला परवानगी देत नाही. का? कारण आज यामुळे यात सहभागी असलेल्या सर्वांना दुःख आणि गोंधळ होईल—आणि आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखी प्रीती करणे ही दुसरी सर्वांत मोठी आज्ञा आहे (लेवीय १९:१८; मत्तय २२:३९). बायबलच्या काळात ही गोष्ट सांस्कृतिकदृष्ट्या मान्य आणि अपेक्षित होती; आजच्या काळात ती प्रत्येक दृष्टीने अस्वीकार्य आहे.

प्रश्न: विभक्त झालेल्या जोडप्याने पुन्हा एकत्र येऊन विवाह पूर्ववत करण्याचे ठरवले, तर ते योग्य आहे का?

होय, पुढील अटी पूर्ण होत असतील तर ते जोडपे पुन्हा एकत्र येऊ शकते:

1. पती खरोखरच त्या पत्नीचा पहिला पुरुष असला पाहिजे; अन्यथा विभक्त होण्यापूर्वीही विवाह वैध नव्हता.
2. विभक्त राहण्याच्या काळात स्त्रीचा दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध आलेला नसला पाहिजे (अनुवाद २४:१-४; यिर्मया ३:१).

ही उत्तरे विवाह आणि व्यभिचाराविषयीची बायबलची शिकवण शास्त्रवचनांच्या सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सुसंगत आणि एकसारखी आहे, याला पुष्टी देतात. देवाने ठरवलेल्या गोष्टींचे विश्वासूपणे पालन करून आपण सैद्धांतिक विपर्यास टाळतो आणि त्याने स्थापित केलेल्या संबंधाची पवित्रता जपतो.

हे पृष्ठ देव ज्या विवाहसंबंधांना मान्यता देतो त्यांविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे आणि त्याचा क्रम पुढीलप्रमाणे आहे:

1. परिशिष्ट 7a: कुमारी स्त्रिया, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया: देव मान्यता देतो असे विवाहसंबंध
2. परिशिष्ट 7b: घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र — सत्य आणि गैरसमज
3. परिशिष्ट 7c: मार्क 10:11-12 आणि व्यभिचारातील खोटी समानता (सध्याचे पृष्ठ).
4. परिशिष्ट 7d: प्रश्न आणि उत्तरे — कुमारी स्त्रिया, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया

घटस्फोटाच्या शिकवणीत मार्क 10 चा अर्थ

या लेखात मार्क 10:11-12 च्या चुकीच्या अर्थांचे खंडन केले आहे. या अर्थांनुसार, येशूने व्यभिचाराच्या बाबतीत पुरुष आणि स्त्रियांना समान ठरवले किंवा यहुदी संदर्भात स्त्रिया घटस्फोटाची सुरुवात करू शकतात असे शिकवले.

प्रश्न: मार्क 10:11-12 हा येशूने घटस्फोटाविषयी देवाचा नियम बदलल्याचा पुरावा आहे का?

उत्तर: हा पुरावा नाही—मुळीच नाही. मार्क 10:11-12 मध्ये येशू (1) स्त्रीही व्यभिचाराची बळी ठरू शकते आणि (2) स्त्रीही आपल्या पतीला घटस्फोट देऊ शकते असे शिकवतो, या कल्पनेविरुद्ध सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा हा आहे की अशी समजूत या विषयावरील शास्त्रलेखांच्या सर्वसाधारण शिकवणीशी विसंगत आहे.

धर्मशास्त्रीय व्याख्येतील एक आवश्यक तत्त्व असे आहे की, एखादी शिकवण एकाच वचनाच्या आधारावर उभी करू नये. इतर प्रेरित ग्रंथ आणि लेखक काय म्हणतात यासह संपूर्ण बायबलमधील संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक आहे. शास्त्रलेखांची सैद्धांतिक अखंडता टिकवून ठेवण्यासाठी आणि संदर्भापासून वेगळ्या किंवा विकृत अर्थांपासून बचाव करण्यासाठी हे मूलभूत तत्त्व आहे.

दुसऱ्या शब्दांत, मार्कमधील या वाक्यांशावरून काढलेले हे दोन चुकीचे अर्थ इतके गंभीर आहेत की, या ठिकाणी येशूने पूर्वजांपासून या विषयाबद्दल देवाने शिकवलेले सर्व काही बदलले, असा दावा आपण करू शकत नाही.

जर ही खरोखरच मशीहाकडून आलेली नवी सूचना असती, तर ती इतरत्र—आणि अधिक स्पष्टपणे—दिसली असती; विशेषतः डोंगरावरील प्रवचनात, जिथे घटस्फोटाच्या विषयावर भाष्य केले गेले. आपल्याला पुढीलप्रमाणे काहीतरी आढळले असते:
“पूर्वीच्या लोकांना असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: पुरुष आपली पत्नी सोडून दुसऱ्या कुमारी स्त्रीशी किंवा विधवेशी लग्न करू शकतो. पण मी तुम्हांला सांगतो: जर तो दुसऱ्या स्त्रीशी संबंध जोडण्यासाठी आपल्या पत्नीला सोडतो, तर तो पहिल्या पत्नीविरुद्ध व्यभिचार करतो…”

पण, हे उघडच आहे की, असे काहीही नाही.

मार्क 10 चे भाष्य

मार्क 10 चा संदर्भ अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हा उतारा अशा काळात लिहिला गेला, जेव्हा घटस्फोटासाठी फारच कमी नियम होते आणि स्त्री-पुरुष दोघेही घटस्फोट सुरू करू शकत होते—मोशे किंवा शमुवेल यांच्या काळातील परिस्थितीपेक्षा ही फार वेगळी होती. योहान बाप्तिस्मा देणाऱ्याला तुरुंगात का टाकले गेले, याचा विचार करा. हा हेरोदाच्या काळातील पॅलेस्टाइन होता; पूर्वजांचा काळ नव्हता.

त्या काळात यहुदी लोकांवर विवाह, शारीरिक रूप, स्त्रियांचा अधिकार इत्यादी बाबींमध्ये ग्रीको-रोमन समाजाच्या रीतिरिवाजांचा मोठा प्रभाव पडला होता.

कोणत्याही कारणासाठी घटस्फोट देण्याची शिकवण

रब्बी हिल्लेल यांनी शिकवलेली कोणत्याही कारणासाठी घटस्फोट देण्याची शिकवण ही यहुदी पुरुषांवर आलेल्या सामाजिक दबावाचा परिणाम होती. पतित मानवांना स्वाभाविकपणे वाटते तसे, त्यांनाही आपल्या पत्नींना सोडून अधिक आकर्षक, तरुण किंवा श्रीमंत घराण्यातील स्त्रियांशी लग्न करायचे होते.

दुर्दैवाने, ही मनोवृत्ती आजही जिवंत आहे, चर्चमध्येही, जिथे पुरुष आपल्या पत्नींना सोडून इतर स्त्रियांशी संबंध जोडतात—आणि जवळजवळ नेहमीच त्या स्त्रियांचाही आधी घटस्फोट झालेला असतो.

भाषेशी संबंधित तीन मुख्य मुद्दे

मार्क 10:11 मधील तीन महत्त्वाचे शब्द या मजकुराचा खरा अर्थ स्पष्ट करण्यास मदत करतात:

και λεγει αυτοις Ος εαν απολυση την γυναικα αυτου και γαμηση αλλην μοιχαται ἐπ’ αὐτήν

γυναικα (gynaika)

γυναίκα हे γυνή या शब्दाचे द्वितीया विभक्तीतील एकवचनी रूप आहे. मार्क 10:11 सारख्या वैवाहिक संदर्भात हा शब्द नेमकेपणाने विवाहित स्त्रीसाठी वापरला जातो—सर्वसाधारण अर्थाने स्त्रीसाठी नव्हे. यावरून दिसते की येशूचे उत्तर विवाहाच्या कराराच्या उल्लंघनावर केंद्रित आहे; विधवा किंवा कुमारी स्त्रियांशी नव्याने होणाऱ्या वैध विवाहसंबंधांवर नव्हे.

ἐπ’ (epí)

ἐπί हे शब्दयोगी अव्यय सामान्यतः “वर,” “सह,” “वरच्या बाजूला,” “आत” असा अर्थ देते. काही भाषांतरे या वचनात “विरुद्ध” हा अर्थ निवडतात; पण ἐπί चा हा सर्वाधिक सामान्य अर्थछटा नाही—विशेषतः भाषिक आणि धर्मशास्त्रीय संदर्भ लक्षात घेतल्यास.

उदाहरणार्थ, जगात सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या बायबल असलेल्या NIV (न्यू इंटरनॅशनल व्हर्जन) मध्ये, ἐπί या शब्दाच्या 832 उल्लेखांपैकी केवळ 35 ठिकाणी त्याचे भाषांतर “विरुद्ध” असे केले आहे; बाकीच्या ठिकाणी व्यक्त होणारी कल्पना “वर,” “वरच्या बाजूला,” “आत,” “सह” अशी आहे.

αὐτήν (autēn)

αὐτήν हे αὐτός या सर्वनामाचे स्त्रीलिंगी एकवचनी द्वितीया विभक्तीतील रूप आहे. मार्क 10:11 च्या बायबलमधील ग्रीक (कोइने) व्याकरणानुसार, “αὐτήν” (autēn—तिला) हा शब्द येशू कोणत्या स्त्रीविषयी बोलत आहे हे स्पष्ट करत नाही.

व्याकरणातील संदिग्धता दोन संभाव्य पूर्वसंदर्भांमुळे निर्माण होते:

• τὴν γυναῖκα αὐτοῦ (“त्याची पत्नी”) — पहिली स्त्री
• ἄλλην (“दुसरी [स्त्री]”) — दुसरी स्त्री

दोन्ही शब्द स्त्रीलिंगी, एकवचनी, द्वितीया विभक्तीतील आहेत आणि एकाच वाक्यरचनेत येतात. त्यामुळे “αὐτήν” चा संदर्भ व्याकरणदृष्ट्या संदिग्ध ठरतो.

संदर्भानुसार केलेले भाषांतर

मूळ मजकुरातील शब्दांचा विचार करता, ऐतिहासिक, भाषिक आणि सैद्धांतिक संदर्भाशी सर्वाधिक सुसंगत भाषांतर असेल:

“जो कोणी आपल्या पत्नीला (γυναίκα) सोडून दुसरीशी लग्न करतो—म्हणजे दुसरी γυναίκα, दुसऱ्या कोणाची तरी आधीपासून पत्नी असलेली स्त्री—तो तिच्याशी व्यभिचार करतो; तिच्यावर/तिच्या आत/तिच्या वर/तिच्यासोबत (ἐπί).”

अर्थ स्पष्ट आहे: जो पुरुष आपल्या वैध पत्नीला सोडून दुसऱ्या पुरुषाची आधीपासून पत्नी असलेल्या स्त्रीशी संबंध जोडतो (म्हणून ती कुमारी नसते), तो या नव्या स्त्रीशी व्यभिचार करतो—तिचा आत्मा आधीच दुसऱ्या पुरुषाशी जोडलेला असतो.

“apolýō” या क्रियापदाचा खरा अर्थ

मार्क 10:12 मध्ये स्त्रीने सुरू केलेल्या कायदेशीर घटस्फोटाला—आणि त्यामुळे तिला दुसऱ्या पुरुषाशी लग्न करण्याची मुभा मिळते याला—बायबलमधील आधार आहे, अशी कल्पना कालविसंगत आहे आणि मूळ बायबलमधील संदर्भात तिला कोणताही आधार नाही.

पहिले कारण असे की, त्याच वचनात येशू वाक्याचा शेवट असे सांगून करतो की, ती दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध जोडली तर त्या दोघांकडून व्यभिचार होतो—मत्तय 5:32 मध्ये तो नेमके हेच सांगतो. पण भाषेच्या दृष्टीने ही चूक बहुतेक बायबलमध्ये “घटस्फोट देणे” असे भाषांतर केलेल्या क्रियापदाच्या खऱ्या अर्थामुळे उद्भवते: ἀπολύω (apolýō).

“घटस्फोट देणे” हे भाषांतर आधुनिक रीतिरिवाज दर्शवते; परंतु बायबलच्या काळात ἀπολύω चा साधा अर्थ असा होता: मुक्त करणे, सोडून देणे, मोकळे करणे, दूर पाठवणे—तसेच इतर शारीरिक किंवा नातेसंबंधांशी निगडित कृती. बायबलमधील वापरात ἀπολύω या शब्दाला कायदेशीर अर्थछटा नाही—तो विभक्त होणे दर्शवणारे क्रियापद आहे; औपचारिक कायदेशीर कारवाई सूचित करणारे नाही.

दुसऱ्या शब्दांत, मार्क 10:12 मध्ये एवढेच सांगितले आहे की स्त्री आपल्या पतीला सोडून दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध जोडते आणि पहिला पती अजून जिवंत असतो, तर ती व्यभिचार करते—कायदेशीर मुद्द्यांमुळे नव्हे, तर अजूनही अस्तित्वात असलेला करार ती मोडते म्हणून.

निष्कर्ष

मार्क 10:11-12 चे योग्य वाचन शास्त्रलेखांच्या इतर भागांशी सुसंगत राहते. ते कुमारी स्त्रिया आणि विवाहित स्त्रिया यांच्यातील भेद जपते आणि चुकीच्या भाषांतरामुळे संदिग्ध झालेल्या एका वाक्यांशाच्या आधारावर नवी शिकवण मांडणे टाळते.

हे पृष्ठ देव स्वीकारतो अशा विवाहसंबंधांविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे आणि त्याचा क्रम पुढीलप्रमाणे आहे:

1. परिशिष्ट 7a: कुमारिका, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया: देव स्वीकारतो असे विवाहसंबंध
2. परिशिष्ट 7b: घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र — सत्य आणि गैरसमज (सध्याचे पृष्ठ).
3. परिशिष्ट 7c: मार्क 10:11-12 आणि व्यभिचारातील खोटी समानता
4. परिशिष्ट 7d: प्रश्नोत्तरे — कुमारिका, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया

बायबलमध्ये उल्लेख केलेल्या “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राचा” अनेकदा विवाह मोडण्याची आणि नव्या विवाहसंबंधांना परवानगी देणारी दैवी मान्यता असा चुकीचा अर्थ लावला जातो. या लेखात अनुवाद 24:1-4 मधील [סֵפֶר כְּרִיתוּת (sefer keritut)] आणि मत्तय 5:31 मधील [βιβλίον ἀποστασίου (biblíon apostasíou)] यांचा खरा अर्थ स्पष्ट केला आहे आणि घालवून दिलेल्या स्त्रीला पुन्हा विवाह करण्याचे स्वातंत्र्य आहे असे सुचवणाऱ्या खोट्या शिकवणींचे खंडन केले आहे. पवित्र शास्त्राच्या आधारे आम्ही दाखवतो की मानवी अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे मोशेने ही प्रथा सहन केली होती; ती देवाची आज्ञा कधीच नव्हती. या विश्लेषणातून हे अधोरेखित होते की देवाच्या दृष्टीने विवाह हा आध्यात्मिक बंध आहे, जो स्त्रीला तिच्या पतीच्या मृत्यूपर्यंत त्याच्याशी बांधून ठेवतो; “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” हा बंध तोडत नाही आणि पती जिवंत असेपर्यंत स्त्री त्याच्याशी बांधलेली राहते.

प्रश्न: बायबलमध्ये उल्लेख केलेले घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र काय आहे?

उत्तर: बहुतेक यहुदी आणि ख्रिस्ती पुढारी जे शिकवतात त्याच्या उलट, अशा “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राबद्दल” देवाकडून कोणतीही सूचना नाही—आणि ते मिळालेल्या स्त्रीला नव्या विवाहात प्रवेश करण्याचे स्वातंत्र्य आहे, अशी कल्पना तर मुळीच नाही, हे स्पष्ट असू द्या.

अनुवाद 24:1-4 मध्ये मोशे “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राचा” उल्लेख केवळ एका उदाहरणाचा भाग म्हणून करतो; त्या उताऱ्यातील खऱ्या आज्ञेकडे लक्ष वेधणे हा त्यामागचा उद्देश आहे: पहिल्या पतीने आपल्या माजी पत्नीने दुसऱ्या पुरुषाबरोबर संबंध ठेवल्यानंतर तिच्याशी पुन्हा संबंध ठेवण्यास मनाई (यिर्मया 3:1 पाहा). विशेष म्हणजे, पहिला पती तिला परत घेऊ शकत होता—पण तिच्याशी पुन्हा संबंध ठेवू शकत नव्हता; दावीद आणि अबशालोमने भ्रष्ट केलेल्या उपपत्नींच्या प्रकरणात आपण हे पाहतो (2 शमुवेल 20:3).

मोशे केवळ एक परिस्थिती उदाहरणादाखल सांगत आहे, याचा मुख्य पुरावा म्हणजे मजकुरात כִּי (ki, “जर”) या उभयान्वयी अव्ययाची पुनरावृत्ती: जर एखादा पुरुष पत्नी करायला स्त्रीला घेतो… जर त्याला तिच्यात काही अयोग्य [עֶרְוָה, ervah, “नग्नता”] आढळले… जर दुसरा पती मरण पावला… मोशे वक्तृत्वाच्या युक्तीप्रमाणे घडू शकणारी एक परिस्थिती उभी करतो.

मोशेने घटस्फोटाला मनाई केली नव्हती, हे येशूने स्पष्ट केले; पण याचा अर्थ त्या उताऱ्यात औपचारिक मान्यता दिली आहे, असा होत नाही. खरे तर, मोशेने घटस्फोटाला मान्यता दिली आहे असा कोणताही उतारा नाही. लोकांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणासमोर त्याने केवळ निष्क्रिय भूमिका घेतली—हे लोक सुमारे 400 वर्षांच्या गुलामगिरीतून नुकतेच बाहेर आले होते.

अनुवाद 24 चा हा चुकीचा अर्थ फार जुना आहे. येशूच्या काळात, रब्बी हिल्लेल आणि त्याच्या अनुयायांनीही या उताऱ्यात नसलेली गोष्ट त्यातून काढली: पुरुष कोणत्याही कारणाने आपल्या पत्नीला घालवून देऊ शकतो, ही कल्पना. (“नग्नता” עֶרְוָה चा “कोणतेही कारण” याच्याशी काय संबंध?)

त्यानंतर येशूने या चुका दुरुस्त केल्या:

1. πορνεία (porneía — काहीतरी अयोग्य) हेच एकमेव स्वीकारार्ह कारण आहे, यावर त्याने भर दिला.
2. इस्राएलच्या पुरुषांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे ते स्त्रियांशी जे करत होते, ते मोशेने केवळ सहन केले, हे त्याने स्पष्ट केले.
3. डोंगरावरील उपदेशात “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राचा” उल्लेख केल्यानंतर आणि “पण मी तुम्हांला सांगतो” असे म्हणून येशूने आत्म्यांचे विभाजन करण्यासाठी या कायदेशीर दस्तऐवजाचा वापर करण्यास मनाई केली (मत्तय 5:31-32).

मोशेने घटस्फोटाबद्दल काहीही शिकवले नाही, यावर भर देणे महत्त्वाचे आहे; कारण देवाने त्याला तसे शिकवण्याची सूचना दिली नव्हती—अखेर, मोशे विश्वासू होता आणि देवाकडून जे ऐकले तेच बोलत असे.

sefer keritut या अभिव्यक्तीचा शब्दशः अर्थ “विभक्तीचे पुस्तक” किंवा “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” असा होतो. संपूर्ण तोरामध्ये ती केवळ एकदाच—नेमकी अनुवाद 24:1-4 मध्ये—आढळते. दुसऱ्या शब्दांत, पुरुषांनी आपल्या पत्नींना घालवून देण्यासाठी हे प्रमाणपत्र वापरावे असे मोशेने कुठेही शिकवले नाही. यावरून ही आधीपासून अस्तित्वात असलेली प्रथा, मिसरमधील बंदिवासाच्या काळापासून चालत आलेली होती, असे दिसते. आधीपासून केली जात असलेली गोष्ट मोशेने केवळ नमूद केली; पण दैवी आज्ञा म्हणून तिचे निर्देश दिले नाहीत. सुमारे चाळीस वर्षांपूर्वी मोशे स्वतः मिसरमध्ये राहिला होता आणि अशा प्रकारच्या कायदेशीर दस्तऐवजाबद्दल त्याला नक्कीच माहिती होती, हे लक्षात ठेवण्यासारखे आहे.

तोराबाहेरील तनाखमध्येही sefer keritut हा शब्द केवळ दोनदाच वापरला आहे—दोन्ही ठिकाणी देव आणि इस्राएल यांच्यातील नात्याचा रूपकात्मक उल्लेख म्हणून (यिर्मया 3:8 आणि यशया 50:1).

या दोन प्रतीकात्मक वापरांमध्ये देवाने इस्राएलला “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” दिले म्हणून त्या राष्ट्राला इतर देवतांशी जोडले जाण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले, असे कुठेही सूचित केलेले नाही. उलट, संपूर्ण मजकुरात आध्यात्मिक विश्वासघाताचा निषेध केला आहे. दुसऱ्या शब्दांत, प्रतीकात्मक अर्थानेसुद्धा हे “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” स्त्रीला नवा विवाहसंबंध जोडण्याची मुभा देत नाही.

आत्म्यांमधील बंध तोडण्याला कायदेशीर मान्यता देण्यासाठी देवाने अधिकृत केलेली गोष्ट म्हणून येशूनेही या प्रमाणपत्राला कधी मान्यता दिली नाही. शुभवर्तमानांत त्याचा उल्लेख दोनदा मत्तयमध्ये आणि समांतर वृत्तांतात एकदा मार्कमध्ये (मार्क 10:4) येतो:

1. मत्तय 19:7-8: परुशी त्याचा उल्लेख करतात आणि येशू उत्तर देतो की त्यांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे मोशेने केवळ प्रमाणपत्र वापरण्याची परवानगी (epétrepsen) दिली—म्हणजे ती देवाची आज्ञा नव्हती.
2. मत्तय 5:31-32, डोंगरावरील उपदेशात, येशू म्हणतो:

“असे सांगितले होते: ‘जो कोणी आपल्या पत्नीला घटस्फोट देतो, त्याने तिला घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र द्यावे.’ पण मी तुम्हांला सांगतो: porneía या कारणाव्यतिरिक्त जो कोणी आपल्या पत्नीला घटस्फोट देतो, तो तिला व्यभिचार करण्यास लावतो; आणि जो कोणी घटस्फोटित स्त्रीशी लग्न करतो तो व्यभिचार करतो.”

म्हणून, तथाकथित “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” ही देवाने दिलेली मान्यता कधीच नव्हती; लोकांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे मोशेने केवळ सहन केलेली ती गोष्ट होती. हे प्रमाणपत्र मिळाल्यामुळे स्त्री आध्यात्मिक बंधातून मुक्त होऊन दुसऱ्या पुरुषाशी जोडली जाण्यास स्वतंत्र होते, या कल्पनेला पवित्र शास्त्रात कुठलाही आधार नाही. या कल्पनेला देवाच्या वचनात आधार नाही; हा एक गैरसमज आहे. येशूची स्पष्ट आणि थेट शिकवण या सत्याला पुष्टी देते.

हे पृष्ठ देवाला मान्य असलेल्या विवाहसंबंधांवरील मालिकेचा भाग आहे आणि पुढील क्रमाने येते:

1. परिशिष्ट 7a: कुमारिका, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया: देवाला मान्य असलेले विवाहसंबंध (सध्याचे पृष्ठ).
2. परिशिष्ट 7b: घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र — सत्ये आणि गैरसमज
3. परिशिष्ट 7c: मार्क 10:11-12 आणि व्यभिचारातील खोटी समानता
4. परिशिष्ट 7d: प्रश्न आणि उत्तरे — कुमारिका, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया

सृष्टीतील विवाहाची उत्पत्ती

सृष्टिकर्त्याने पहिल्या मानवाच्या, म्हणजे पुरुष [זָכָר (zākhār)] याच्या साथीदारासाठी स्त्री [נְקֵבָה (nᵉqēvāh)] निर्माण केल्यानंतर लगेचच पहिला विवाह झाला, हे सर्वज्ञात आहे. नर आणि मादी—हे शब्द सृष्टिकर्त्याने स्वतः प्राणी आणि मानव या दोघांसाठी वापरले (उत्पत्ति 1:27). उत्पत्तीमधील वृत्तांत सांगतो की देवाच्या प्रतिमेप्रमाणे आणि स्वरूपाप्रमाणे निर्माण झालेल्या या पुरुषाने पाहिले की पृथ्वीवरील इतर प्राण्यांमधील एकही मादी त्याच्यासारखी नव्हती. त्यांपैकी कोणतीही त्याला आकर्षित करू शकली नाही, आणि त्याला एक साथीदार हवा होता. मूळ भाषेतील शब्दप्रयोग [עֵזֶר כְּנֶגְדּוֹ (ʿēzer kᵉnegdô)] याचा अर्थ “त्याला अनुरूप असा साहाय्यक” असा आहे. प्रभूने आदामाची गरज ओळखली आणि त्याच्यासाठी स्त्री, म्हणजे त्याच्या शरीराचे स्त्रीरूप, निर्माण करण्याचे ठरवले: “मनुष्याने एकटे असणे बरे नाही; मी त्याच्यासाठी त्याला अनुरूप असा साहाय्यक करीन” (उत्पत्ति 2:18). मग हव्वेला आदामाच्या शरीरापासून निर्माण केले.

बायबलनुसार पहिला विवाहसंबंध

अशा रीतीने आत्म्यांचे पहिले मिलन झाले: कोणताही समारंभ, शपथ, साक्षीदार, मेजवानी, नोंदणी किंवा विधी पार पाडणारा अधिकारी यांच्याविना. देवाने फक्त स्त्रीला पुरुषाला दिले आणि त्याची प्रतिक्रिया अशी होती: “ही आता माझ्या हाडांतले हाड व माझ्या मांसातले मांस आहे; हिला ‘स्त्री’ म्हणतील, कारण हिला पुरुषापासून काढले” (उत्पत्ति 2:23). त्यानंतर लवकरच आपण वाचतो की आदामाने हव्वेशी संबंध ठेवले [יָדַע (yāḏaʿ) — जाणणे, लैंगिक संबंध ठेवणे], आणि ती गर्भवती झाली. गर्भधारणेशी जोडलेला हाच शब्दप्रयोग (“जाणणे”) काइन आणि त्याच्या पत्नीच्या संबंधासाठीही नंतर वापरला आहे (उत्पत्ति 4:17). बायबलमध्ये उल्लेखिलेले सर्व विवाहसंबंध इतकेच दर्शवतात की एखादा पुरुष कुमारिकेला (किंवा विधवेला) स्वतःसाठी घेतो आणि तिच्याशी संबंध ठेवतो—यासाठी जवळजवळ नेहमी “जाणणे” किंवा “तिच्याकडे जाणे” असा शब्दप्रयोग वापरला आहे—आणि यावरून त्या विवाहसंबंधाची स्थापना झाल्याचे स्पष्ट होते. बायबलमधील कोणत्याही वृत्तांतात धार्मिक किंवा नागरी असा कोणताही समारंभ झाल्याचे म्हटलेले नाही.

देवाच्या दृष्टीने विवाहसंबंध कधी स्थापित होतो?

मूलभूत प्रश्न असा आहे: विवाह झाला आहे असे देव कधी मानतो? याची तीन शक्य उत्तरे आहेत—एक बायबलनुसार खरे, आणि दोन खोटे व मानवनिर्मित.

1. बायबलनुसार योग्य पर्याय

कुमारी स्त्री एखाद्या पुरुषाशी पहिल्यांदा संमतीने लैंगिक संबंध ठेवते, त्या क्षणी देव त्या पुरुषाला आणि स्त्रीला विवाहित मानतो. जर त्या स्त्रीचे यापूर्वी दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध आले असतील, तर आधीचा पुरुष मरण पावल्यानंतरच विवाहसंबंध स्थापित होऊ शकतो.

2. खोटा सापेक्षतावादी पर्याय

जोडपे ठरवते तेव्हाच विवाहसंबंध होतो, असे देव मानतो. दुसऱ्या शब्दांत, पुरुष किंवा स्त्रीला हवे तितके लैंगिक साथीदार असू शकतात; पण संबंध गंभीर झाला आहे असे ते ठरवतात त्या दिवशीच—कदाचित ते एकत्र राहायला जाणार असतील म्हणून—देव त्यांना एकदेह मानतो. या दृष्टिकोनानुसार पुरुषाचा आत्मा स्त्रीच्या आत्म्याशी कधी जोडला जाईल हे सृष्टिकर्ता नव्हे, तर सृष्टी ठरवते. या मताला बायबलमध्ये किंचितही आधार नाही.

3. सर्वाधिक प्रचलित खोटा पर्याय

समारंभ झाल्यावरच विवाहसंबंध झाला असे देव मानतो. हा पर्याय दुसऱ्या पर्यायापेक्षा फार वेगळा नाही; कारण प्रत्यक्षात फक्त एवढाच बदल असतो की प्रक्रियेत तिसऱ्या मानवाची भर पडते—तो शांतता न्यायाधीश, नोंदणी अधिकारी, याजक, पाळक इत्यादी असू शकतो. या पर्यायातही जोडप्याचे पूर्वी अनेक लैंगिक साथीदार असू शकतात; पण आता एखाद्या पुढाऱ्यासमोर उभे राहिल्यावरच देव त्या दोघांच्या आत्म्यांना जोडलेले मानतो.

लग्नाच्या मेजवानींमध्ये समारंभांचा अभाव

हे लक्षात घेतले पाहिजे की बायबलमध्ये लग्नाच्या चार मेजवानींचा उल्लेख आहे; पण कोणत्याही वृत्तांतात विवाहसंबंधाला औपचारिक स्वरूप देण्यासाठी किंवा त्याला आशीर्वाद देण्यासाठी समारंभ झाल्याचा उल्लेख नाही. देवासमोर विवाहसंबंध वैध होण्यासाठी एखादा विधी किंवा बाह्य प्रक्रिया आवश्यक आहे, अशी शिकवण नाही (उत्पत्ति 29:21-28; शास्ते 14:10-20; एस्तेर 2:18; योहान 2:1-11). कुमारी स्त्रीने आपल्या पहिल्या पुरुषाशी संमतीने लैंगिक संबंध ठेवले की विवाहसंबंधाची पुष्टी होते (विवाहाची परिपूर्ती). एखाद्या धार्मिक पुढाऱ्यासमोर किंवा शांतता न्यायाधीशासमोर उभे राहिल्यावरच देव जोडप्याला एक करतो, या कल्पनेला पवित्र शास्त्रात आधार नाही.

व्यभिचार आणि देवाची व्यवस्था

सुरुवातीपासूनच देवाने व्यभिचाराला मनाई केली; म्हणजे स्त्रीने एकापेक्षा अधिक पुरुषांशी संबंध ठेवण्याला. कारण पृथ्वीवर स्त्रीचा आत्मा एका वेळी फक्त एका पुरुषाच्या आत्म्याशी जोडला जाऊ शकतो. स्त्रीच्या आयुष्यात किती पुरुष असू शकतात याला मर्यादा नाही; परंतु प्रत्येक नवीन संबंध तेव्हाच येऊ शकतो जेव्हा आधीचा संबंध मृत्यूमुळे संपलेला असतो, कारण तेव्हाच त्या पुरुषाचा आत्मा देवाकडे परत गेलेला असतो—ज्याच्यापासून तो आला (उपदेशक 12:7). दुसऱ्या शब्दांत, दुसऱ्या पुरुषाशी विवाहसंबंध जोडण्यासाठी ती विधवा असली पाहिजे. पवित्र शास्त्रात या सत्याची सहज पुष्टी होते: राजा दावीदाने नाबालच्या मृत्यूची बातमी ऐकल्यानंतरच अबीगईलला बोलावले (1 शमुवेल 25:39-40); बोआजाने रूथला पत्नी केले, कारण तिचा पती महलोन मरण पावला होता हे त्याला माहीत होते (रूथ 4:13); आणि यहूदाने आपल्या दुसऱ्या मुलाला, ओनानला, मृत भावाच्या नावाने संतती निर्माण करण्यासाठी तामारशी लग्न करण्यास सांगितले (उत्पत्ति 38:8). हेही पाहा: मत्तय 5:32; रोमकरांस 7:3.

पुरुष आणि स्त्री: व्यभिचारातील फरक

पवित्र शास्त्रात स्पष्टपणे दिसणारी गोष्ट ही आहे की स्त्रीविरुद्ध व्यभिचार असा नसतो; व्यभिचार फक्त पुरुषाविरुद्ध होतो. अनेक चर्च शिकवतात की एखाद्या स्त्रीपासून वेगळे होऊन दुसऱ्या कुमारिकेशी किंवा विधवेशी लग्न केल्यास पुरुष आपल्या माजी पत्नीविरुद्ध व्यभिचार करतो; पण या कल्पनेला बायबलमध्ये आधार नाही, तर सामाजिक रूढींमध्ये आहे.

याचा पुरावा प्रभूच्या अनेक सेवकांच्या उदाहरणांत आढळतो. त्यांनी कुमारिका आणि विधवांशी अनेक विवाह केले, तरी देवाने त्यांना दोष दिला नाही. यामध्ये याकोबाचे उदाहरणही आहे; त्याच्या चार पत्नी होत्या आणि त्यांच्यापासून इस्राएलची बारा वंशे आणि स्वतः मशीहा जन्माला आला. प्रत्येक नव्या पत्नीसोबत याकोबाने व्यभिचार केला, असे कधीही म्हटले गेले नाही.

आणखी एक सर्वपरिचित उदाहरण म्हणजे दावीदाचा व्यभिचार. बथशेबेशी संबंध ठेवल्यामुळे राजाच्या कोणत्याही स्त्रीविरुद्ध व्यभिचार झाला होता, असे संदेष्टा नाथानने काहीही म्हटले नाही (2 शमुवेल 12:9); त्याने फक्त तिचा पती उरीया याच्याविरुद्ध झालेल्या व्यभिचाराचा उल्लेख केला. लक्षात ठेवा की दावीदाचे मीकल, अबीगईल आणि अहीनोवाम यांच्याशी आधीच लग्न झाले होते (1 शमुवेल 25:42). दुसऱ्या शब्दांत, व्यभिचार नेहमी पुरुषाविरुद्ध होतो; स्त्रीविरुद्ध कधीच नाही.

काही पुढारी असा दावा करतात की देव पुरुष आणि स्त्रियांना सर्व गोष्टींत समान बनवतो; परंतु पवित्र शास्त्रात समाविष्ट असलेल्या चार हजार वर्षांतील घटनांमध्ये जे दिसते, त्याच्याशी हे जुळत नाही. आपल्या पत्नीविरुद्ध व्यभिचार केल्यामुळे देवाने एखाद्या पुरुषाला दोष दिल्याचे एकही उदाहरण बायबलमध्ये नाही.

याचा अर्थ असा नाही की पुरुष व्यभिचार करत नाही; तर देव पुरुषाच्या आणि स्त्रीच्या व्यभिचाराकडे वेगवेगळ्या रीतीने पाहतो. व्यभिचारासाठीची बायबलमधील शिक्षा दोघांसाठी सारखीच होती (लेवीय 20:10; अनुवाद 22:22-24); पण पुरुषाच्या कुमारिकापणाचा विवाहाशी काही संबंध नाही. व्यभिचार झाला आहे की नाही हे पुरुष नव्हे, तर स्त्री ठरवते. बायबलनुसार, कुमारी किंवा विधवा नसलेल्या स्त्रीशी संबंध ठेवतो तेव्हा पुरुष व्यभिचार करतो. उदाहरणार्थ, 25 वर्षांचा कुमार पुरुष 23 वर्षांच्या अशा तरुणीशी संबंध ठेवतो जिने आधीच दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध ठेवले आहेत, तर तो व्यभिचार करतो—कारण देवाच्या दृष्टीने ती तरुणी दुसऱ्या पुरुषाची पत्नी आहे (मत्तय 5:32; रोमकरांस 7:3; गणना 5:12).

दीर-विवाह आणि वंशपरंपरेचे जतन

पहिला पुरुष मरण पावल्यानंतरच स्त्री दुसऱ्या पुरुषाशी विवाहसंबंध जोडू शकते, हे तत्त्व देवाने कुटुंबाची मालमत्ता जतन करण्यासाठी दिलेल्या दीर-विवाहाच्या नियमानेही पुष्ट होते: “भाऊ एकत्र राहत असताना त्यांच्यापैकी एक निपुत्रिक मरण पावला, तर मृताची पत्नी कुटुंबाबाहेरील परक्याशी लग्न करू नये. तिच्या पतीच्या भावाने तिच्याकडे जाऊन तिला पत्नी करून घ्यावे आणि तिच्याशी दीराचे कर्तव्य पार पाडावे…” (अनुवाद 25:5-10. उत्पत्ति 38:8; रूथ 1:12-13; मत्तय 22:24 हेही पाहा.) लक्षात घ्या की दीराला आधीच दुसरी पत्नी असली, तरी हा नियम पाळायचा होता. बोआजाच्या बाबतीत त्याने रूथला तिच्यापेक्षा जवळच्या नातलगाकडे देऊ केले; पण त्या माणसाने नकार दिला, कारण त्याला आणखी पत्नी घेऊन आपला वतनाचा हिस्सा विभागायचा नव्हता: “नाओमीच्या हातून शेत विकत घेण्याच्या दिवशी तुला मृताची पत्नी, मवाबी रूथ हिलाही घ्यावे लागेल, जेणेकरून मृताच्या वतनावर त्याचे नाव कायम राहील” (रूथ 4:5).

विवाहाबद्दलचा बायबलचा दृष्टिकोन

पवित्र शास्त्रात मांडलेला विवाहाबद्दलचा बायबलचा दृष्टिकोन स्पष्ट असून आधुनिक मानवी परंपरांपेक्षा वेगळा आहे. पुरुषाचा आणि कुमारिका किंवा विधवेचा विवाहसंबंध हा सहवासाने पक्का होणारा आध्यात्मिक बंध म्हणून देवाने स्थापित केला; यासाठी समारंभ, विधी पार पाडणारे अधिकारी किंवा बाह्य विधी आवश्यक नाहीत.

याचा अर्थ असा नाही की लग्नाचा भाग म्हणून समारंभ करण्यास बायबल मनाई करते; परंतु देवाच्या व्यवस्थेनुसार आत्म्यांचे मिलन झाले आहे यासाठी समारंभ आवश्यकही नाहीत आणि ते त्याची पुष्टीही करत नाहीत, हे स्पष्ट असले पाहिजे.

संमतीने संबंध येतात त्या क्षणीच देवाच्या दृष्टीने विवाहसंबंध वैध ठरतो. यात स्त्रीचा विवाहबंध मृत्यूने संपेपर्यंत ती एकाच पुरुषाशी जोडलेली असावी, या दैवी व्यवस्थेचे प्रतिबिंब दिसते. बायबलमध्ये वर्णिलेल्या लग्नाच्या मेजवानींमध्ये समारंभांचा अभाव हे अधोरेखित करतो की भर मानवी औपचारिकतांवर नसून घनिष्ठ करारावर आणि वंश पुढे चालू ठेवण्याच्या दैवी उद्देशावर आहे.

निष्कर्ष

बायबलमधील या सर्व वृत्तांतांचा आणि तत्त्वांचा विचार करता, विवाहाची देवाने केलेली व्याख्या मानवी परंपरांवर किंवा कायदेशीर औपचारिकतांवर नव्हे, तर त्याच्या स्वतःच्या योजनेवर आधारलेली आहे, हे स्पष्ट होते. सृष्टिकर्त्याने सुरुवातीपासूनच निकष ठरवला: विवाह देवाच्या दृष्टीने तेव्हा पक्का होतो, जेव्हा एखादा पुरुष संमतीने अशा स्त्रीशी संबंध जोडतो जिला लग्न करण्याचे स्वातंत्र्य आहे—म्हणजे ती कुमारिका किंवा विधवा आहे. नागरी किंवा धार्मिक समारंभ जाहीर घोषणा म्हणून उपयोगी पडू शकतात; पण देवासमोर विवाहसंबंध वैध आहे की नाही हे ठरवताना त्यांना काहीही महत्त्व नाही. महत्त्वाचे आहे ते त्याच्या व्यवस्थेचे पालन करणे, विवाहबंधनाच्या पावित्र्याचा आदर करणे आणि त्याच्या आज्ञांशी विश्वासू राहणे. सांस्कृतिक बदल किंवा मानवी मत काहीही असले, तरी त्याच्या आज्ञा बदलत नाहीत.

सर्व सजीव प्राणी अन्नासाठी निर्माण केलेले नव्हते

एदेनची बाग: वनस्पतींवर आधारित आहार

एदेनच्या बागेत मानवजातीच्या आरंभीचा विचार केला असता, हे सत्य स्पष्ट होते. पहिला मनुष्य आदाम याला एका बागेची देखभाल करण्याचे काम देण्यात आले. ती कोणत्या प्रकारची बाग होती? मूळ इब्री मजकुरात याचा उल्लेख नाही; परंतु ती फळांची बाग होती, याचे ठोस पुरावे आहेत:
“परमेश्वर देवाने एदेनमध्ये, पूर्वेकडे एक बाग लावली… आणि परमेश्वर देवाने जमिनीतून दिसण्यास सुंदर व खाण्यास चांगले असे प्रत्येक झाड उगवले” (उत्पत्ति 2:15).

आदामाने प्राण्यांना नावे देण्याची आणि त्यांची काळजी घेण्याची जबाबदारी पार पाडली, असेही आपण वाचतो; पण झाडांप्रमाणे तेही “खाण्यास चांगले” होते, असे पवित्र शास्त्रात कुठेही सूचित केलेले नाही.

देवाच्या योजनेत प्राण्यांचे मांस खाणे

याचा अर्थ देवाने मांस खाण्यास मनाई केली, असा नाही—तशी मनाई असती, तर संपूर्ण पवित्र शास्त्रात त्याबाबत स्पष्ट आज्ञा असती. मात्र, यावरून एवढे कळते की मानवजातीच्या सुरुवातीच्या आहारात प्राण्यांचे मांस नव्हते.

मानवाच्या आरंभीच्या काळात देवाने केलेली तरतूद पूर्णपणे वनस्पतींवर आधारित होती असे दिसते; त्यात फळे आणि वनस्पतींच्या इतर प्रकारांवर भर होता.

शुद्ध आणि अशुद्ध प्राण्यांमधील भेद

नोहाच्या काळात त्याची ओळख झाली

देवाने शेवटी मानवांना प्राण्यांना मारून खाण्याची परवानगी दिली; परंतु खाण्यास योग्य असलेले आणि योग्य नसलेले प्राणी यांच्यात स्पष्ट भेद ठरवण्यात आले.

जलप्रलयापूर्वी नोहाला दिलेल्या सूचनांमध्ये या भेदाचा पहिला अप्रत्यक्ष उल्लेख आढळतो:
“प्रत्येक प्रकारच्या शुद्ध प्राण्यांपैकी नर-मादीच्या सात जोड्या, आणि प्रत्येक प्रकारच्या अशुद्ध प्राण्यांपैकी नर-मादीची एक जोडी आपल्याबरोबर घे” (उत्पत्ति 7:2).

शुद्ध प्राण्यांविषयीचे अंतर्निहित ज्ञान

शुद्ध आणि अशुद्ध प्राण्यांमधील फरक कसा ओळखायचा हे देवाने नोहाला सांगितले नाही, यावरून असे सूचित होते की हे ज्ञान मानवजातीमध्ये आधीपासूनच रुजलेले होते—कदाचित सृष्टीच्या अगदी आरंभापासून.

शुद्ध आणि अशुद्ध प्राण्यांची ही ओळख एका व्यापक दैवी व्यवस्थेचे आणि उद्देशाचे प्रतिबिंब आहे. नैसर्गिक आणि आध्यात्मिक व्यवस्थेत काही प्राणी विशिष्ट भूमिका किंवा उद्देशांसाठी वेगळे ठेवले होते.

शुद्ध प्राण्यांचा आरंभीचा अर्थ

यज्ञाशी संबंधित

उत्पत्तीच्या कथनात आतापर्यंत जे घडले आहे, त्यावरून जलप्रलयापर्यंत शुद्ध आणि अशुद्ध प्राण्यांमधील भेद हा केवळ ते यज्ञासाठी स्वीकारार्ह आहेत की नाहीत, याच्याशी संबंधित होता असे आपण खात्रीने मानू शकतो.
हाबेलाने आपल्या कळपातील प्रथमजन्मलेल्यांचे अर्पण केले, हे या तत्त्वावर प्रकाश टाकते. इब्री मजकुरात हा वाक्यांश “त्याच्या कळपातील प्रथमजन्मलेले” (מִבְּכֹרוֹת צֹאנוֹ) यात “कळप” हा शब्द वापरला आहे (tzon, צֹאן), जो सहसा मेंढ्या आणि शेळ्यांसारख्या पाळीव लहान प्राण्यांसाठी वापरला जातो. त्यामुळे हाबेलाने आपल्या कळपातील कोकरू किंवा लहान बकरा अर्पण केला असण्याची सर्वाधिक शक्यता आहे (उत्पत्ति 4:3-5).

नोहाने शुद्ध प्राण्यांचे केलेले यज्ञ

त्याचप्रमाणे, तारवातून बाहेर आल्यावर नोहाने वेदी बांधली आणि परमेश्वराला होमार्पणे अर्पण केली. यासाठी त्याने शुद्ध प्राण्यांचा उपयोग केला; जलप्रलयापूर्वी देवाने दिलेल्या सूचनांमध्ये त्यांचा स्पष्ट उल्लेख होता (उत्पत्ति 8:20; उत्पत्ति 7:2).

यज्ञासाठी शुद्ध प्राण्यांवर सुरुवातीपासून दिलेला हा भर, उपासनेत आणि कराराच्या शुद्धतेत त्यांची अनोखी भूमिका समजून घेण्याचा पाया घालतो.

या वर्गांचे वर्णन करण्यासाठी वापरलेले इब्री शब्द—tahor (טָהוֹר) आणि tamei (טָמֵא)—हे मनमानी नाहीत. ते पवित्रता आणि परमेश्वरासाठी वेगळे ठेवण्याच्या संकल्पनांशी खोलवर जोडलेले आहेत:

• טָמֵא (Tamei)
  अर्थ: अशुद्ध, अपवित्र.
  वापर: विधीविषयक, नैतिक किंवा शारीरिक अशुद्धतेचा निर्देश करतो. अनेकदा खाण्यास किंवा उपासनेस मनाई असलेल्या प्राण्यांशी, वस्तूंशी किंवा कृतींशी याचा संबंध असतो.
  उदाहरण: “तरीसुद्धा, तुम्ही हे खाऊ नका… ते तुमच्यासाठी अशुद्ध (tamei) आहेत” (लेवीय 11:4).
• טָהוֹר (Tahor)
  अर्थ: शुद्ध, निर्मळ.
  वापर: खाण्यास, उपासनेस किंवा विधीविषयक कार्यांसाठी योग्य असलेल्या प्राण्यांचा, वस्तूंचा किंवा लोकांचा निर्देश करतो.
  उदाहरण: “पवित्र आणि सामान्य यांच्यात, तसेच अशुद्ध आणि शुद्ध यांच्यात तुम्ही भेद केला पाहिजे” (लेवीय 10:10).

हे शब्द देवाच्या आहारविषयक नियमांचा पाया आहेत. पुढे लेवीय 11 आणि अनुवाद 14या अध्यायांत त्यांचे सविस्तर वर्णन केले आहे. या अध्यायांत शुद्ध (अन्न म्हणून खाण्यास अनुमत) आणि अशुद्ध (खाण्यास मनाई असलेले) प्राण्यांची स्पष्ट यादी दिली आहे, जेणेकरून देवाचे लोक वेगळे आणि पवित्र राहतील.

अशुद्ध मांस खाण्याविरुद्ध देवाचे इशारे

संपूर्ण तनाख (जुना करार) मध्ये, देवाने आपल्या लोकांनी आहारविषयक नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल वारंवार त्यांना ताकीद दिली. अनेक उताऱ्यांमध्ये अशुद्ध प्राणी खाण्याचा स्पष्ट निषेध केला आहे. या प्रथेकडे देवाच्या आज्ञांविरुद्धचा बंड म्हणून पाहिले जात होते, यावर त्यांत भर दिला आहे:

“माझ्यासमोर सतत मला चिडवणारे लोक… जे डुकरांचे मांस खातात आणि ज्यांच्या भांड्यांत अशुद्ध मांसाचा रस्सा असतो” (यशया 65:3-4).

“जे स्वतःला पवित्र करून शुद्ध करतात आणि बागांमध्ये जातात, डुकरांचे मांस, उंदीर आणि इतर अशुद्ध गोष्टी खाणाऱ्यांपैकी एका जणाच्या मागे जातात—ते आणि ज्याच्या मागे ते जातात तो, सर्वांचा एकत्रच अंत होईल,” असे परमेश्वर म्हणतो (यशया 66:17).

या निषेधांवरून स्पष्ट होते की अशुद्ध मांस खाणे हा केवळ आहाराचा प्रश्न नव्हता, तर नैतिक आणि आध्यात्मिक अपयश होते. असे अन्न खाण्याची कृती देवाच्या सूचनांविरुद्धच्या अवज्ञेशी जोडलेली होती. स्पष्टपणे मनाई केलेल्या प्रथांमध्ये सहभागी होऊन लोकांनी पवित्रतेचा आणि आज्ञाधारकपणाचा अनादर केला.

येशू आणि अशुद्ध मांस

येशूच्या आगमनानंतर, ख्रिस्ती धर्माचा उदय झाल्यावर आणि नव्या कराराचे लेखन झाल्यावर, अनेक जण असा प्रश्न विचारू लागले की अशुद्ध अन्नाविषयीच्या नियमांसह, देवाला आता त्याच्या नियमांचे पालन महत्त्वाचे वाटत नाही का. प्रत्यक्षात, जवळजवळ संपूर्ण ख्रिस्ती जगाला वाटेल ते काहीही खाण्याची मुभा आहे.

तथापि, वस्तुस्थिती अशी आहे की मशीहा अशुद्ध मांसाविषयीचा नियम किंवा आपल्या पित्याचा इतर कोणताही नियम रद्द करील, अशी कोणतीही भविष्यवाणी जुन्या करारात नाही (काही जण असा युक्तिवाद करतात). या बाबतीसह सर्व गोष्टींत येशूने पित्याच्या आज्ञांचे स्पष्टपणे पालन केले. जर येशूने डुकराचे मांस खाल्ले असतेतर त्याने मासे (लूक 24:41-43) आणि कोकरू खाल्ल्याचे आपल्याला माहीत आहे, त्याप्रमाणे याचेही उदाहरण आपल्याला स्पष्ट शिकवण देणारे ठरले असते. पण तसे नव्हते, हे आपल्याला माहीत आहे. संदेष्ट्यांद्वारे देवाने दिलेल्या या सूचनांचे येशूने आणि त्याच्या शिष्यांनी उल्लंघन केले, असे सूचित करणारे काहीही आपल्याकडे नाही.

युक्तिवादांचे खंडन

खोटा युक्तिवाद: “येशूने सर्व अन्न शुद्ध घोषित केले”

सत्य:

मार्क 7:1-23 हा उतारा अनेकदा येशूने अशुद्ध मांसासंबंधीचे आहारविषयक नियम रद्द केले, याचा पुरावा म्हणून उद्धृत केला जातो. परंतु मजकुराचे काळजीपूर्वक परीक्षण केल्यास हे स्पष्टीकरण निराधार असल्याचे दिसून येते. सर्वसाधारणपणे चुकीच्या पद्धतीने उद्धृत केलेले वचन असे म्हणते:
“‘कारण अन्न त्याच्या अंतःकरणात जात नाही, तर पोटात जाते आणि मलरूपाने बाहेर टाकले जाते.’ (याद्वारे त्याने सर्व अन्न शुद्ध घोषित केले.)” (मार्क 7:19).

संदर्भ: हा शुद्ध आणि अशुद्ध मांसाविषयीचा विषय नाही

सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, लेवीय 11 मध्ये सांगितलेल्या शुद्ध किंवा अशुद्ध मांसाशी या उताऱ्याच्या संदर्भाचा काहीही संबंध नाही. उलट, आहारविषयक नियमांशी असंबंधित अशा एका यहुदी परंपरेबद्दल येशू आणि परुशी यांच्यात झालेल्या वादावर येथे लक्ष केंद्रित केले आहे. येशूचे शिष्य जेवण्यापूर्वी हात धुण्याचा विधी करत नाहीत, हे परुशी आणि शास्त्री यांच्या लक्षात आले. हिब्रूमध्ये या विधीला म्हणतात netilat yadayim (נטילת ידיים). या विधीत आशीर्वाद देऊन हात धुतले जातात. आजही यहुदी समुदायात, विशेषतः सनातनी गटांत, ही पारंपरिक प्रथा पाळली जाते.

परुश्यांची चिंता देवाच्या आहारविषयक नियमांबद्दल नव्हती, तर माणसांनी घालून दिलेल्या या परंपरेचे पालन करण्याबद्दल होती. शिष्यांनी हा विधी न केल्याने त्यांच्या रूढींचे उल्लंघन झाले, असे त्यांना वाटले आणि त्यांनी त्याला अशुद्धतेशी समान मानले.

येशूचे उत्तर: अंतःकरण अधिक महत्त्वाचे

मार्क 7 चा बराचसा भाग येशू या शिकवण्यासाठी देतो की माणसाला खरे तर बाह्य प्रथा किंवा परंपरा नव्हे, तर त्याच्या अंतःकरणाची अवस्था विटाळवते. विधीपूर्वक शुद्धीकरणाचे आचार न पाळल्यामुळे नव्हे, तर पापी विचार आणि कृती यांमुळे आध्यात्मिक अशुद्धता आतून उत्पन्न होते, यावर तो भर देतो.

अन्न पचनसंस्थेत जाते, अंतःकरणात नाही, म्हणून ते माणसाला विटाळवीत नाही, असे येशू सांगतो तेव्हा तो आहारविषयक नियमांबद्दल नव्हे, तर विधीपूर्वक हात धुण्याच्या परंपरेबद्दल बोलत असतो. त्याचे लक्ष बाह्य विधींपेक्षा अंतःकरणाच्या शुद्धतेवर आहे.

मार्क 7:19 चा बारकाईने विचार

बायबलच्या प्रकाशकांनी मजकुरात घातलेल्या, अस्तित्वातच नसलेल्या कंसातील नोंदीमुळे मार्क 7:19 चा अनेकदा चुकीचा अर्थ लावला जातो. त्या नोंदीत म्हटले आहे, “याद्वारे त्याने सर्व अन्न शुद्ध घोषित केले.” ग्रीक मजकुरात वाक्य एवढेच म्हणते: “οτι ουκ εισπορευεται αυτου εις την καρδιαν αλλ εις την κοιλιαν και εις τον αφεδρωνα εκπορευεται καθαριζον παντα τα βρωματα,” याचा शब्दशः अनुवाद असा होतो: “कारण ते त्याच्या अंतःकरणात जात नाही, तर पोटात जाते; आणि शौचालयात बाहेर पडते, सर्व अन्न शुद्ध करून.”

“शौचालयात बाहेर पडते, सर्व अन्न शुद्ध करून” असे वाचणे आणि त्याचा अनुवाद “याद्वारे त्याने सर्व अन्न शुद्ध घोषित केले” असा करणे, हा धर्मशिक्षणसंस्थांमध्ये आणि बायबलच्या प्रकाशकांमध्ये देवाच्या नियमांविरुद्ध असलेल्या सर्वसामान्य पक्षपाताला अनुसरून मजकुराची उघडपणे मोडतोड करण्याचा प्रयत्न आहे.

त्या काळच्या रोजच्या बोलण्याच्या ढंगात येशू संपूर्ण वाक्यातून खाण्याची प्रक्रिया सांगत आहे, असा अर्थ अधिक समर्पक ठरतो. पचनसंस्था अन्न घेते, शरीराला आवश्यक असलेले पोषक आणि हितकारक घटक (स्वच्छ भाग) त्यातून वेगळे करते आणि उरलेले टाकाऊ पदार्थ म्हणून बाहेर टाकते. “सर्व अन्न शुद्ध करणे” किंवा “शुद्ध करणे” हा वाक्प्रचार बहुधा उपयुक्त पोषक घटक आणि टाकून दिले जाणारे पदार्थ यांना वेगळे करणाऱ्या या नैसर्गिक प्रक्रियेचा निर्देश करतो.

या चुकीच्या युक्तिवादावरील निष्कर्ष

मार्क 7:1-23 हा देवाचे आहारविषयक नियम रद्द करण्याबद्दल नसून, अंतःकरणाच्या बाबींपेक्षा बाह्य विधींना अधिक महत्त्व देणाऱ्या मानवी परंपरा नाकारण्याबद्दल आहे. विधीपूर्वक हात धुण्याचे आचार न पाळल्यामुळे नव्हे, तर अंतःकरणातून खरी अशुद्धता येते, असे येशूने शिकवले. “येशूने सर्व अन्न शुद्ध घोषित केले” हा दावा मजकुराचा चुकीचा अर्थ आहे आणि त्यामागे देवाच्या सार्वकालिक नियमांविषयीचा पक्षपात आहे. संदर्भ आणि मूळ भाषेचा काळजीपूर्वक अभ्यास केल्यावर हे स्पष्ट होते की येशूने तोराहच्या शिकवणींचे समर्थन केले; देवाने दिलेले आहारविषयक नियम त्याने नाकारले नाहीत.

चुकीचा युक्तिवाद: “एका दृष्टान्तात देवाने प्रेषित पेत्राला सांगितले की आता आपण कोणत्याही प्राण्याचे मांस खाऊ शकतो”

सत्य:

अशुद्ध प्राण्यांबद्दलचे आहारविषयक नियम देवाने रद्द केले, याचा पुरावा म्हणून अनेक जण प्रेषितांची कृत्ये 10 मधील पेत्राच्या दृष्टान्ताचा उल्लेख करतात. तथापि, त्या दृष्टान्ताचा संदर्भ आणि उद्देश अधिक बारकाईने तपासल्यास दिसून येते की शुद्ध आणि अशुद्ध मांसाविषयीचे नियम उलथून टाकण्याशी त्याचा काहीही संबंध नव्हता. उलट, देवाने दिलेल्या आहारविषयक सूचनांमध्ये बदल करणे नव्हे, तर परराष्ट्रीयांना देवाच्या लोकांत स्वीकारण्यास पेत्राने तयार व्हावे, हे शिकवणे हा त्या दृष्टान्ताचा उद्देश होता.

पेत्राचा दृष्टान्त आणि त्याचा उद्देश

प्रेषितांची कृत्ये 10 मध्ये पेत्राला एक दृष्टान्त होतो: आकाशातून खाली उतरणाऱ्या चादरीत सर्व प्रकारचे प्राणी असतात—शुद्धही आणि अशुद्धही—आणि त्यासोबत “मारून खा” अशी आज्ञा दिली जाते. पेत्राचे तात्काळ उत्तर स्पष्ट आहे:
“प्रभू, असे कधीच होणार नाही! मी कधीही अशुद्ध किंवा अपवित्र काही खाल्ले नाही” (प्रेषितांची कृत्ये 10:14).

ही प्रतिक्रिया अनेक कारणांमुळे महत्त्वाची आहे:

1. आहारविषयक नियमांचे पेत्राने केलेले पालन
   हा दृष्टान्त येशू स्वर्गारोहण केल्यानंतर आणि पेन्टेकॉस्टच्या दिवशी पवित्र आत्मा ओतला गेल्यानंतर घडतो. येशूने आपल्या सेवाकार्याच्या काळात आहारविषयक नियम रद्द केले असते, तर येशूचा निकटचा शिष्य असलेल्या पेत्राला हे माहीत असते आणि त्याने इतका ठाम आक्षेप घेतला नसता. पेत्राने अशुद्ध प्राणी खाण्यास नकार दिला, यावरून तो अजूनही आहारविषयक नियम पाळत होता आणि ते रद्द झाले आहेत, अशी त्याला जाणीव नव्हती, हे दिसून येते.
2. दृष्टान्ताचा खरा संदेश
   या दृष्टान्ताची पुनरावृत्ती तीन वेळा होते; त्यामुळे त्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. परंतु काहीच वचने पुढे, पेत्र परराष्ट्रीय असलेल्या कर्नेल्याच्या घरी जातो तेव्हा त्याचा खरा अर्थ स्पष्ट होतो. पेत्र स्वतः त्या दृष्टान्ताचा अर्थ सांगतो:
   “कोणालाही अपवित्र किंवा अशुद्ध म्हणू नये, हे देवाने मला दाखवले आहे” (प्रेषितांची कृत्ये 10:28).

हा दृष्टान्त मुळीच अन्नाबद्दल नव्हता, तर एक प्रतीकात्मक संदेश होता. यहुदी आणि परराष्ट्रीय यांच्यातील अडथळे दूर होत आहेत आणि परराष्ट्रीयांना आता देवाच्या करारातील समुदायात स्वीकारता येईल, हे पेत्राला शिकवण्यासाठी देवाने शुद्ध आणि अशुद्ध प्राण्यांची प्रतिमा वापरली.

“आहारविषयक नियम रद्द झाले” या युक्तिवादातील तार्किक विसंगती

पेत्राच्या दृष्टान्तामुळे आहारविषयक नियम रद्द झाले, असा दावा केल्यास अनेक महत्त्वाच्या बाबींकडे दुर्लक्ष होते:

1. पेत्राचा सुरुवातीचा विरोध
   आहारविषयक नियम आधीच रद्द झाले असते, तर पेत्राचा आक्षेप निरर्थक ठरला असता. येशूचे अनेक वर्षे अनुकरण केल्यानंतरही पेत्र त्या नियमांचे पालन करत राहिला, हे त्याच्या शब्दांतून दिसते.
2. नियम रद्द झाल्याचा शास्त्रवचनांत पुरावा नाही
   प्रेषितांची कृत्ये 10 मध्ये आहारविषयक नियम रद्द झाले, असे मजकूर कुठेही स्पष्टपणे सांगत नाही. त्यातील संपूर्ण भर परराष्ट्रीयांच्या समावेशावर आहे; शुद्ध आणि अशुद्ध अन्नाची नव्याने व्याख्या करण्यावर नाही.
3. दृष्टान्तातील प्रतीकात्मकता
   दृष्टान्ताचा उपयोग पाहिल्यावर त्याचा उद्देश स्पष्ट होतो. देव पक्षपात करत नाही, तर प्रत्येक राष्ट्रातील त्याचे भय बाळगणाऱ्या आणि योग्य ते करणाऱ्या लोकांना स्वीकारतो (प्रेषितांची कृत्ये 10:34-35), हे पेत्राच्या लक्षात येते. यावरून स्पष्ट होते की हा दृष्टान्त पूर्वग्रहांचे अडथळे दूर करण्याविषयी होता, आहारविषयक नियमांविषयी नव्हता.
4. अर्थ लावण्यातील विरोधाभास
   हा दृष्टान्त आहारविषयक नियम रद्द करण्याबद्दल असता, तर प्रेषितांची कृत्ये या पुस्तकाच्या व्यापक संदर्भाशी त्याचा विरोध झाला असता; कारण पेत्रासह यहुदी विश्वासणारे तोराहच्या सूचनांचे पालन करत राहिले. शिवाय, दृष्टान्ताचा शब्दशः अर्थ लावल्यास त्याची प्रतीकात्मक शक्ती नष्ट होईल; कारण मग तो केवळ आहाराच्या प्रथांशी संबंधित ठरेल आणि परराष्ट्रीयांच्या समावेशाच्या अधिक महत्त्वाच्या मुद्द्याला स्पर्श करणार नाही.

या चुकीच्या युक्तिवादावरील निष्कर्ष

प्रेषितांची कृत्ये 10 मधील पेत्राचा दृष्टान्त अन्नाबद्दल नव्हे, तर लोकांबद्दल होता. सुवार्ता सर्व राष्ट्रांसाठी आहे आणि परराष्ट्रीयांना यापुढे अपवित्र किंवा देवाच्या लोकांमधून वगळलेले मानायचे नाही, हे अधिक खोल आध्यात्मिक सत्य सांगण्यासाठी देवाने शुद्ध आणि अशुद्ध प्राण्यांची प्रतिमा वापरली. या दृष्टान्ताचा अर्थ आहारविषयक नियम रद्द करणे असा लावणे म्हणजे त्या उताऱ्याचा संदर्भ आणि उद्देश या दोन्हींचा गैरसमज करणे होय.

लेवीय 11 मध्ये देवाने दिलेल्या आहारविषयक सूचना बदललेल्या नाहीत आणि या दृष्टान्ताचा विषय त्या कधीच नव्हत्या. पेत्राची स्वतःची कृती आणि त्याने दिलेले स्पष्टीकरण याची पुष्टी करतात. या दृष्टान्ताचा खरा संदेश लोकांमधील अडथळे दूर करण्याबद्दल आहे; देवाच्या सार्वकालिक नियमांमध्ये बदल करण्याबद्दल नाही.

चुकीचा युक्तिवाद: “यरुशलेमच्या परिषदेने ठरवले की परराष्ट्रीयांना गळा दाबून मारलेले मांस आणि रक्त न खाण्याच्या अटीवर काहीही खाता येईल”

सत्य:

यरुशलेमच्या परिषदेचा (प्रेषितांची कृत्ये 15) अनेकदा असा चुकीचा अर्थ लावला जातो की परराष्ट्रीयांना देवाच्या बहुतेक आज्ञांकडे दुर्लक्ष करण्याची आणि केवळ चार मूलभूत अटी पाळण्याची परवानगी देण्यात आली. तथापि, अधिक बारकाईने पाहिल्यास लक्षात येते की ही परिषद परराष्ट्रीयांसाठी देवाचे नियम रद्द करण्याबद्दल नव्हती; तर मशीही यहुदी समुदायांत त्यांच्या सुरुवातीच्या सहभागाचा मार्ग सुकर करण्याबद्दल होती.

यरुशलेमची परिषद कशाबद्दल होती?

परिषदेत विचारात घेतलेला मुख्य प्रश्न हा होता की, परराष्ट्रीयांना सुवार्ता ऐकण्याची आणि पहिल्या मशीही मंडळ्यांच्या सभांमध्ये सहभागी होण्याची परवानगी मिळण्यापूर्वी सुंतेसह संपूर्ण तोराचे पालन करण्याची पूर्ण बांधिलकी स्वीकारणे आवश्यक होते का.

शतकानुशतके यहुदी परंपरेनुसार, एखाद्या यहुदी व्यक्तीने परराष्ट्रीयांशी मोकळेपणाने संबंध ठेवण्यापूर्वी त्यांनी सुंता करून घेणे, शब्बाथ पाळणे, आहारविषयक नियम पाळणे आणि इतर आज्ञा पाळणे यांसारख्या प्रथा स्वीकारून तोराचे पूर्णपणे पालन करणे आवश्यक होते (मत्तय 10:5-6; योहान 4:9; प्रेषितांची कृत्ये 10:28 पाहा). परराष्ट्रीय आपला विश्वासाचा प्रवास सुरू करू शकतात आणि लगेचच हे सर्व नियम पाळण्याची गरज नाही, हे मान्य करून परिषदेच्या निर्णयाने एक नवा बदल घडवून आणला.

सौहार्दासाठीच्या चार प्रारंभिक आवश्यकता

परिषदेने असा निष्कर्ष काढला की परराष्ट्रीय त्यांच्या सध्याच्या स्थितीत मंडळीच्या सभांना उपस्थित राहू शकत होते, मात्र त्यांनी पुढील गोष्टी टाळल्या पाहिजेत (प्रेषितांची कृत्ये 15:20):

1. मूर्तींमुळे दूषित झालेले अन्न: मूर्तींना अर्पण केलेले अन्न खाणे टाळा, कारण मूर्तिपूजा यहुदी विश्वासणाऱ्यांना अत्यंत आक्षेपार्ह वाटत होती.
2. लैंगिक अनैतिकता: परराष्ट्रीयांच्या प्रथांमध्ये सामान्य असलेल्या लैंगिक पापांपासून दूर राहा.
3. गळा आवळून मारलेल्या प्राण्यांचे मांस: अयोग्य प्रकारे मारलेल्या प्राण्यांचे मांस खाणे टाळा, कारण त्यात रक्त राहिलेले असे; आणि देवाच्या आहारविषयक नियमांनुसार रक्त निषिद्ध होते.
4. रक्त: रक्त सेवन करणे टाळा; तोरामध्ये या प्रथेला मनाई आहे (लेवीय 17:10-12).

या आवश्यकता म्हणजे परराष्ट्रीयांनी पाळावयाच्या सर्व नियमांचा सारांश नव्हता. त्याऐवजी, मिश्र मंडळ्यांतील यहुदी आणि परराष्ट्रीय विश्वासणाऱ्यांमध्ये शांती व ऐक्य टिकावे यासाठी त्या प्रारंभबिंदू ठरल्या.

या निर्णयाचा अर्थ काय नव्हता

देवाला संतुष्ट करण्यासाठी आणि तारण मिळवण्यासाठी परराष्ट्रीयांनी केवळ या चारच आज्ञा पाळणे आवश्यक होते, असा दावा करणे हास्यास्पद आहे.

• परराष्ट्रीयांना दहा आज्ञांचे उल्लंघन करण्याचे स्वातंत्र्य होते का?
  • ते इतर देवांची उपासना करू शकत होते, देवाचे नाव व्यर्थ घेऊ शकत होते, चोरी किंवा खून करू शकत होते का? नक्कीच नाही. असा निष्कर्ष नीतिमत्त्वाविषयी देवाच्या अपेक्षांबद्दल पवित्र शास्त्र जे काही शिकवते, त्या सर्वांच्या विरोधात जाईल.
• प्रारंभबिंदू, अंतिम टप्पा नव्हे:
  • परराष्ट्रीयांना मशीही यहुदी सभांमध्ये सहभागी होण्याची तातडीची गरज भागवण्याचा प्रश्न परिषदेने हाताळला. कालांतराने त्यांचे ज्ञान आणि आज्ञापालन वाढेल, असे गृहीत धरले गेले.

प्रेषितांची कृत्ये 15:21 स्पष्टता देते

परिषदेचा निर्णय प्रेषितांची कृत्ये 15:21 मध्ये स्पष्ट केला आहे:
“कारण प्राचीन काळापासून प्रत्येक नगरात मोशेचे नियम सांगणारे आहेत, आणि प्रत्येक शब्बाथ दिवशी सभास्थानांत त्यांचे वाचन होते.”

हे वचन दाखवते की परराष्ट्रीय सभास्थानांत जात राहतील आणि देवाचे नियम शिकत राहतील, अशी अपेक्षा होती. चार प्रारंभिक आवश्यकता हा फक्त सुरुवातीचा टप्पा होता; काळानुसार, विश्वासात वाढ होत गेल्यावर, देवाच्या संपूर्ण नियमांचे पालन करणे हा त्यांचा पुढचा मार्ग होता.

येशूच्या शिकवणीचा व्यापक संदर्भ

येशूने स्वतः आपल्या सेवाकार्याच्या काळात देवाच्या आज्ञांचे पालन करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. उदाहरणार्थ, मत्तय 19:17 आणि लूक 11:28 मध्ये त्याने आज्ञापालनावर भर दिला. त्याने शब्बाथ पाळणे, सुंता, आपल्या शेजाऱ्यांवर प्रेम करणे आणि इतर अनेक गोष्टींसारख्या देवाच्या नियमांचे पालन करणे आवश्यक असल्याचे प्रतिपादन केले. ही तत्त्वे पायाभूत होती आणि प्रेषितांनी ती नाकारली नसती.

या खोट्या युक्तिवादावरील निष्कर्ष

यरुशलेमच्या परिषदेने परराष्ट्रीयांना काहीही खाण्याची किंवा देवाच्या आज्ञांकडे दुर्लक्ष करण्याची मुभा आहे, असे घोषित केले नाही. तिने एका विशिष्ट मुद्द्याचा विचार केला: तोराचा प्रत्येक पैलू लगेच स्वीकारल्याशिवाय परराष्ट्रीय मशीही मंडळ्यांमध्ये सहभागी कसे होऊ शकतात. यहुदी आणि परराष्ट्रीयांच्या मिश्र समुदायांत सौहार्द वाढावे यासाठी त्या चार आवश्यकता व्यावहारिक उपाय होत्या.

अपेक्षा स्पष्ट होती: प्रत्येक शब्बाथला सभास्थानांत वाचल्या जाणाऱ्या तोराच्या शिकवणुकीतून कालांतराने परराष्ट्रीयांना देवाच्या नियमांची समज वाढेल. याच्या उलट सुचवणे म्हणजे परिषदेचा हेतू चुकीचा दाखवणे आणि पवित्र शास्त्राच्या व्यापक शिकवणुकीकडे दुर्लक्ष करणे होय.

खोटा युक्तिवाद: “तारणासाठी देवाच्या नियमांचे पालन करण्याची आवश्यकता ख्रिस्ताने रद्द केली, असे प्रेषित पौलाने शिकवले.”

सत्य:

बहुतेक नसले तरी अनेक ख्रिस्ती नेते चुकीने शिकवतात की प्रेषित पौल देवाच्या नियमशास्त्राच्या विरोधात होता आणि त्याने परराष्ट्रीय धर्मांतरितांना देवाच्या आज्ञांकडे दुर्लक्ष करण्यास सांगितले. देवाच्या नियमांचे पालन केल्याने तारण धोक्यात येऊ शकते, असेही काही जण सुचवतात. या अर्थलावणीमुळे मोठा धर्मशास्त्रीय गोंधळ निर्माण झाला आहे.

या दृष्टिकोनाशी असहमत असलेल्या विद्वानांनी पौलाच्या लेखनाभोवतीच्या वादांना सामोरे जाण्यासाठी खूप काळजीपूर्वक काम केले आहे. नियमशास्त्र आणि तारण यांविषयी त्याच्या शिकवणुकीचा गैरसमज झाला आहे किंवा त्यांचा संदर्भ सोडून अर्थ लावला गेला आहे, हे दाखवण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला आहे. तथापि, आमच्या सेवाकार्याची भूमिका वेगळी आहे.

पौलाचे स्पष्टीकरण देणे हा चुकीचा दृष्टिकोन का आहे

नियमशास्त्राविषयी पौलाची भूमिका स्पष्ट करण्यासाठी खूप मोठे प्रयत्न करणे अनावश्यकच नव्हे, तर प्रभूला अप्रियही आहे, असे आमचे मत आहे. असे केल्याने पौल या मानवाला देवाच्या संदेष्ट्यांच्या बरोबरीचा किंवा त्यांच्याहून मोठा, आणि अगदी येशूच्याही बरोबरीचा दर्जा दिला जातो.

त्याऐवजी योग्य धर्मशास्त्रीय दृष्टिकोन म्हणजे पौलाच्या आधीच्या पवित्र शास्त्रात येशूनंतर येऊन देवाचे नियम रद्द करणारा संदेश शिकवणाऱ्या कोणाविषयी भाकीत केले होते किंवा अशा कल्पनेला मान्यता दिली होती का, हे तपासणे. असे महत्त्वाचे भाकीत अस्तित्वात असते, तर या विषयावरील पौलाची शिकवण देवाने मान्य केलेली आहे असे स्वीकारण्यास आपल्याला आधार मिळाला असता; आणि ती समजून घेण्यासाठी व तिच्यानुसार जगण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करणे योग्य ठरले असते.

पौलाविषयीच्या भाकितांचा अभाव

वस्तुस्थिती अशी आहे की देवाचे नियम रद्द करणारा संदेश घेऊन पौल किंवा अन्य कोणतीही व्यक्ती येईल, अशी भाकिते पवित्र शास्त्रात नाहीत. जुन्या करारात स्पष्टपणे ज्यांच्याविषयी भाकीत केले गेले आणि जे नव्या करारात दिसतात, अशा व्यक्ती केवळ या आहेत:

1. बाप्तिस्मा देणारा योहान: मशीहाचा मार्ग तयार करणारा म्हणून त्याची भूमिका आधीच सांगितली गेली होती आणि येशूने तिची पुष्टी केली (उदा., यशया 40:3, मलाखी 4:5-6, मत्तय 11:14).
2. यहूदा इस्कर्योत: स्तोत्रसंहिता 41:9 आणि स्तोत्रसंहिता 69:25 यांसारख्या उताऱ्यांत अप्रत्यक्ष उल्लेख आढळतात.
3. अरिमथाईचा योसेफ: येशूच्या दफनाची व्यवस्था करणारा म्हणून यशया 53:9 मध्ये त्याच्याकडे अप्रत्यक्ष संकेत आहे.

या व्यक्तींपलीकडे, देवाच्या आज्ञा रद्द करण्यासाठी किंवा त्याच्या शाश्वत नियमांचे पालन न करता परराष्ट्रीयांचे तारण होऊ शकते असे शिकवण्यासाठी कोणाला—विशेषतः तार्ससच्या एखाद्या व्यक्तीला—पाठवले जाईल, अशी कोणतीही भाकिते नाहीत.

येशूने आपल्या स्वर्गारोहणानंतर घडणाऱ्या गोष्टींविषयी केलेली भाकिते

येशूने आपल्या पृथ्वीवरील सेवाकार्यानंतर काय घडेल याविषयी अनेक भाकिते केली, त्यांमध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश आहे:

• मंदिराचा नाश (मत्तय 24:2).
• त्याच्या शिष्यांचा छळ (योहान 15:20, मत्तय 10:22).
• सर्व राष्ट्रांमध्ये राज्याच्या संदेशाचा प्रसार (मत्तय 24:14).

तरीही, तारण आणि आज्ञापालनाविषयी नवा किंवा विरुद्ध सिद्धांत शिकवण्याचा अधिकार तार्ससच्या कोणालाही—पौलालासुद्धा—देण्यात येईल, असा उल्लेख नाही.

पौलाच्या लेखनाची खरी कसोटी

याचा अर्थ आपण पौलाचे किंवा पेत्र, योहान अथवा याकोब यांचे लेखन नाकारावे असा नाही. त्याऐवजी, आपण त्यांच्या लेखनाकडे सावधपणे पाहिले पाहिजे आणि त्याची कोणतीही अर्थलावणी पायाभूत शास्त्रवचनांशी—जुन्या करारातील नियमशास्त्र व संदेष्ट्यांचे लेखन आणि शुभवर्तमानांतील येशूच्या शिकवणुकींशी—जुळते याची खात्री केली पाहिजे.

समस्या लेखनात नसून, धर्मशास्त्रज्ञांनी आणि चर्चच्या नेत्यांनी त्यावर लादलेल्या अर्थलावण्यांत आहे. पौलाच्या शिकवणुकींच्या कोणत्याही अर्थलावणीला पुढील गोष्टींचा आधार असला पाहिजे:

1. जुना करार: देवाच्या संदेष्ट्यांद्वारे प्रकट केलेले देवाचे नियमशास्त्र.
2. चार शुभवर्तमान: नियमशास्त्राचे समर्थन करणारे येशूचे शब्द आणि कृती.

एखादी अर्थलावणी या निकषांवर खरी उतरत नसेल, तर ती सत्य म्हणून स्वीकारू नये.

या खोट्या युक्तिवादावरील निष्कर्ष

आहारविषयक सूचनांसह देवाचे नियम रद्द झाले, असे पौलाने शिकवले हा युक्तिवाद पवित्र शास्त्राच्या आधाराने समर्थित नाही. असा संदेश येईल असे कोणतेही भाकीत नाही, आणि येशूने स्वतः नियमशास्त्राचे समर्थन केले. म्हणून याच्या उलट दावा करणाऱ्या कोणत्याही शिकवणुकीची देवाच्या न बदलणाऱ्या वचनाच्या कसोटीवर बारकाईने छाननी केली पाहिजे.

मशीहाचे अनुयायी म्हणून, देवाने आधीच लिहून ठेवलेल्या व प्रकट केलेल्या गोष्टींशी आपले जीवन जुळवण्याचा प्रयत्न करण्यासाठी आपल्याला बोलावले आहे; त्याच्या शाश्वत आज्ञांच्या विरोधात जाणाऱ्या अर्थलावण्यांवर अवलंबून राहण्यासाठी नव्हे.

शब्दांनी आणि उदाहरणाने येशूची शिकवण

ख्रिस्ताचा खरा शिष्य आपले संपूर्ण जीवन त्याच्या आदर्शानुसार घडवतो. आपण त्याच्यावर प्रेम करतो, तर पिता आणि पुत्र यांच्या आज्ञेत राहू, हे त्याने स्पष्ट केले. ही अपेक्षा कमकुवत मनाच्या लोकांसाठी नाही; तर ज्यांची दृष्टी देवाच्या राज्यावर स्थिर आहे आणि जे अनंतकाळचे जीवन मिळवण्यासाठी काहीही करण्यास तयार आहेत—मित्र, मंडळी आणि कुटुंबीयांकडून विरोध झाला तरी—त्यांच्यासाठी आहे. केस आणि दाढी, Tzitzit, सुंता, शब्बाथ आणि निषिद्ध मांस यांविषयीच्या आज्ञांकडे जवळजवळ संपूर्ण ख्रिस्ती जग दुर्लक्ष करते, आणि जे लोक जमावाच्या मागे जाण्यास नकार देतात त्यांना नक्कीच छळाला सामोरे जावे लागेल—येशूने आपल्याला सांगितल्याप्रमाणे (मत्तय 5:10). देवाच्या आज्ञांचे पालन करण्यासाठी धैर्याची गरज असते, पण त्याचे प्रतिफळ अनंतकाळचे जीवन आहे.

देवाच्या नियमशास्त्रानुसार निषिद्ध मांस

तोराहमध्ये नमूद केलेले देवाचे आहारविषयक नियम, त्याच्या लोकांना कोणते पशू खाण्याची परवानगी आहे आणि कोणते टाळले पाहिजेत, हे स्पष्टपणे सांगतात. या सूचनांत पवित्रता, आज्ञापालन आणि अशुद्ध करणाऱ्या प्रथांपासून वेगळे राहण्यावर भर दिला आहे. खाली निषिद्ध मांसांची तपशीलवार आणि वर्णनात्मक यादी, शास्त्रवचनांतील संदर्भांसह दिली आहे.

1. रवंथ न करणारे किंवा दुभंगलेले खूर नसलेले जमिनीवरील पशू

• यांपैकी एक किंवा दोन्ही वैशिष्ट्ये नसलेले पशू अशुद्ध मानले जातात.
• निषिद्ध पशूंची उदाहरणे:
  • उंट (gamal, גָּמָל) – रवंथ करतो, पण त्याचे खूर दुभंगलेले नसतात (लेवीय 11:4).
  • घोडा (sus, סוּס) – रवंथ करत नाही आणि त्याचे खूरही दुभंगलेले नसतात.
  • डुक्कर (chazir, חֲזִיר) – त्याचे खूर दुभंगलेले असतात, पण तो रवंथ करत नाही (लेवीय 11:7).

2. पर आणि खवले नसलेले जलचर

• पर आणि खवले ही दोन्ही वैशिष्ट्ये असलेले मासेच खाण्यास योग्य आहेत. यांपैकी एक जरी नसलेले जलचर अशुद्ध आहेत.
• निषिद्ध जलचरांची उदाहरणे:
  • कॅटफिश – खवले नसतात.
  • कवचधारी जलचर – यात कोळंबी, खेकडा, लॉब्स्टर आणि शिंपले यांचा समावेश होतो.
  • ईल मासे – पर आणि खवले नसतात.
  • स्क्विड आणि ऑक्टोपस – यांना ना पर असतात, ना खवले (लेवीय 11:9-12).

3. शिकारी पक्षी, मृतभक्षी आणि इतर निषिद्ध पक्षी

• शिकारी किंवा मृतभक्षी वृत्तीशी संबंधित असलेल्या काही पक्ष्यांना खाऊ नये, असे नियमशास्त्रात सांगितले आहे.
• निषिद्ध पक्ष्यांची उदाहरणे:
  • गरुड (nesher, נֶשֶׁר) (लेवीय 11:13).
  • गिधाड (da’ah, דַּאָה) (लेवीय 11:14).
  • कावळा (orev, עֹרֵב) (लेवीय 11:15).
  • घुबड, ससाणा, पाणकावळा आणि इतर पक्षी (लेवीय 11:16-19).

4. चारही पायांवर चालणारे उडणारे कीटक

• उडणारे कीटक साधारणपणे अशुद्ध असतात; मात्र उड्या मारण्यासाठी सांध्यांनी जोडलेले पाय असलेले कीटक याला अपवाद आहेत.
• निषिद्ध कीटकांची उदाहरणे:
  • माश्या, डास आणि भुंगे.
  • तथापि, नाकतोडे आणि टोळ हे अपवाद असून खाण्यास योग्य आहेत (लेवीय 11:20-23).

5. जमिनीवर रांगणारे प्राणी

• पोटावरून सरकणारा किंवा अनेक पायांनी जमिनीवर रांगणारा कोणताही प्राणी अशुद्ध आहे.
• निषिद्ध प्राण्यांची उदाहरणे:
  • साप.
  • सरडे.
  • उंदीर आणि छछुंदर (लेवीय 11:29-30, लेवीय 11:41-42).

6. मेलेले किंवा कुजणारे पशू

• शुद्ध पशूंपैकी एखादा पशू स्वतःहून मेला असेल किंवा शिकारी पशूंनी फाडला असेल, तर त्याचे शव खाण्यास मनाई आहे.
• संदर्भ: लेवीय 11:39-40; निर्गम 22:31.

7. वेगवेगळ्या प्रजातींचे संकर

• आहाराशी थेट संबंधित नसले तरी, वेगवेगळ्या प्रजातींचा संकर निषिद्ध आहे; यावरून अन्ननिर्मितीच्या प्रक्रियांत काळजी घेणे सूचित होते.
• संदर्भ: लेवीय 19:19.

या सूचना दाखवतात की, आपल्या लोकांनी वेगळे असावे आणि आहाराच्या निवडींतही देवाचा सन्मान करावा, अशी त्याची इच्छा आहे. या नियमांचे पालन करून त्याचे अनुयायी आज्ञापालन आणि त्याच्या आज्ञांच्या पावित्र्याबद्दल आदर दाखवतात.

हे पृष्ठ चौथ्या आज्ञेविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:

1. परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत
2. परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
3. परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथची तत्त्वे लागू करणे
4. परिशिष्ट 5d: शब्बाथच्या दिवशीचे अन्न—व्यावहारिक मार्गदर्शन
5. परिशिष्ट 5e: शब्बाथच्या दिवशी प्रवास
6. परिशिष्ट 5f: शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन
7. परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ—वास्तविक जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाणे (सध्याचे पृष्ठ).

काम हे सर्वांत मोठे आव्हान का आहे

बहुतेक विश्वासणाऱ्यांसाठी शब्बाथ पाळण्यातला सर्वांत मोठा अडथळा म्हणजे नोकरी. अन्न, प्रवास आणि तंत्रज्ञान यांत तयारी करून बदल करता येतात; पण कामाच्या बांधिलकीचा थेट परिणाम व्यक्तीच्या उपजीविकेवर आणि ओळखीवर होतो. प्राचीन इस्राएलमध्ये ही समस्या क्वचितच उद्भवत असे, कारण संपूर्ण राष्ट्र शब्बाथसाठी काम थांबवत असे; व्यवसाय, न्यायालये आणि बाजारपेठा नेहमीच बंद असत. संपूर्ण समाजाने शब्बाथ मोडणे ही असामान्य गोष्ट होती आणि ती अनेकदा राष्ट्रीय अवज्ञेच्या किंवा बंदिवासाच्या काळाशी संबंधित असे (नहेम्या 13:15-22 पाहा). पण आज आपल्यापैकी बहुतेक जण अशा समाजांत राहतो जिथे सातवा दिवस हा कामाचा नेहमीचा दिवस असतो. त्यामुळे ही आज्ञा आचरणात आणणे सर्वांत कठीण ठरते.

तत्त्वांपासून प्रत्यक्ष आचरणाकडे

या संपूर्ण मालिकेत आपण यावर भर दिला आहे की शब्बाथची आज्ञा ही देवाच्या पवित्र आणि शाश्वत नियमाचा भाग आहे; ती काही वेगळी, स्वतंत्र नियमावली नाही. तयारी, पवित्रता आणि गरज यांची तीच तत्त्वे येथेही लागू होतात; पण येथे पणाला लागलेल्या गोष्टी अधिक महत्त्वाच्या आहेत. शब्बाथ पाळण्याचा निर्णय तुमच्या उत्पन्नावर, करिअरच्या मार्गावर किंवा व्यवसायाच्या पद्धतीवर परिणाम करू शकतो. तरीही, शास्त्रलेख सातत्याने दाखवतात की शब्बाथ पाळणे ही देवाशी असलेली निष्ठा आणि त्याच्या तरतुदीवरील विश्वास यांची कसोटी आहे—आपली सर्वोच्च निष्ठा कोणाशी आहे हे दाखवण्याची साप्ताहिक संधी.

कामाच्या चार सामान्य परिस्थिती

या लेखात आपण शब्बाथशी संबंधित संघर्ष उद्भवू शकणाऱ्या चार प्रमुख परिस्थितींचा विचार करू:

1. नियमित नोकरी — किरकोळ विक्री, उत्पादन किंवा तत्सम क्षेत्रांत दुसऱ्यासाठी काम करणे.
2. स्वयंरोजगार — स्वतःचे दुकान किंवा घरून चालणारा व्यवसाय सांभाळणे.
3. प्रथम प्रतिसाद देणारे आणि आरोग्यसेवा — पोलीस, अग्निशमन दलातील कर्मचारी, डॉक्टर, परिचारिका, काळजीवाहक आणि तत्सम भूमिका.
4. लष्करी सेवा — सक्तीची भरती आणि लष्करातील कारकीर्द, या दोन्ही प्रकारची सेवा.

प्रत्येक परिस्थितीत विवेकबुद्धी, तयारी आणि धैर्य आवश्यक आहे; पण बायबलचा पाया एकच आहे: “सहा दिवस श्रम करून आपले सर्व काम कर; पण सातवा दिवस हा तुझा देव परमेश्वर याचा शब्बाथ आहे” (निर्गम 20:9-10).

नियमित नोकरी

किरकोळ विक्री, उत्पादन, सेवा उद्योग किंवा तत्सम नोकऱ्यांमध्ये नियमित काम करणाऱ्या विश्वासणाऱ्यांसाठी सर्वांत मोठे आव्हान म्हणजे कामाचे वेळापत्रक सहसा दुसरीच व्यक्ती ठरवते. प्राचीन इस्राएलमध्ये ही समस्या फारशी नव्हती, कारण संपूर्ण राष्ट्र शब्बाथ पाळत असे; पण आधुनिक अर्थव्यवस्थांमध्ये शनिवार हा अनेकदा कामाचा सर्वाधिक व्यस्त दिवस असतो. शब्बाथ पाळणाऱ्याने पहिले पाऊल म्हणून आपली धारणा सुरुवातीलाच स्पष्ट करावी आणि शब्बाथच्या अनुषंगाने कामाचा आठवडा ठरवण्यासाठी शक्य ते सर्व करावे.

तुम्ही नवीन नोकरी शोधत असाल, तर आपल्या शब्बाथपालनाबद्दल रेझ्युमेमध्ये लिहिण्याऐवजी मुलाखतीच्या वेळी सांगा. त्यामुळे तुमची बांधिलकी स्पष्ट करण्याची संधी मिळण्यापूर्वीच तुमची निवड नाकारली जाणार नाही; तसेच इतर दिवशी काम करण्याबाबतची तुमची लवचिकता दाखवण्याची संधीही मिळेल. शनिवार मोकळा ठेवण्याच्या बदल्यात रविवारी किंवा कमी पसंतीच्या पाळ्यांमध्ये काम करायला तयार असलेल्या कर्मचाऱ्यांना अनेक नियोक्ते महत्त्व देतात. तुम्ही आधीपासून नोकरीत असाल, तर शब्बाथच्या वेळेतून सूट देण्याची विनम्रपणे विनंती करा आणि त्याबदल्यात वेळापत्रक बदलण्याची, सुट्टीच्या दिवशी काम करण्याची किंवा इतर दिवशी कामाचे तास भरून काढण्याची तयारी दर्शवा.

नियोक्त्याशी प्रामाणिकपणे आणि नम्रतेने, पण ठामपणे बोला. शब्बाथ ही केवळ आवडीनिवडीची बाब नसून आज्ञा आहे. अस्पष्ट किंवा साशंक विनंतीपेक्षा स्पष्ट आणि आदरपूर्वक केलेल्या विनंतीला नियोक्ता मान्यता देण्याची शक्यता अधिक असते. आठवड्याच्या काळात पूर्वतयारी करणे ही तुमची जबाबदारी आहे, हे लक्षात ठेवा—कामे वेळेआधी पूर्ण करा, कामाची जागा नीटनेटकी ठेवा आणि शब्बाथच्या दिवशी तुमच्या अनुपस्थितीमुळे सहकाऱ्यांवर विनाकारण अतिरिक्त भार पडणार नाही याची खात्री करा. सचोटी आणि विश्वासार्हता दाखवून तुम्ही आपली बाजू बळकट करता आणि शब्बाथ पाळल्याने चांगला कर्मचारी घडतो—त्याच्या कामात अडथळा येत नाही—हे दाखवता.

तुमचा नियोक्ता वेळापत्रकात बदल करण्यास पूर्णपणे नकार देत असेल, तर प्रार्थनापूर्वक तुमच्या पर्यायांचा विचार करा. देवाची आज्ञा पाळण्यासाठी काही शब्बाथपालकांनी कमी पगार स्वीकारला, विभाग बदलला किंवा करिअरही बदलले. असे निर्णय कठीण असले, तरी शब्बाथ हा विश्वासाची साप्ताहिक कसोटी म्हणून दिला आहे; आपण आज्ञापालन केल्यामुळे जे गमावतो त्यापेक्षा देवाची तरतूद अधिक मोठी आहे यावर विश्वास ठेवण्याची ही संधी आहे.

स्वयंरोजगार

घरून चालणारा व्यवसाय, स्वतंत्र सेवा किंवा दुकान सांभाळणाऱ्यांसाठी शब्बाथची कसोटी वेगळी दिसते, पण ती तितकीच खरी असते. तुमच्या कामाचे तास नियोक्ता ठरवत नाही, तर तुम्ही स्वतः ठरवता; याचा अर्थ पवित्र वेळेत जाणीवपूर्वक कामकाज बंद ठेवणे तुमच्यावर आहे. प्राचीन इस्राएलमध्ये शब्बाथला विक्री करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या व्यापाऱ्यांना फटकारण्यात आले (नहेम्या 13:15-22). आजही हे तत्त्व लागू आहे: आठवड्याच्या शेवटी ग्राहकांना तुमच्या सेवा हव्या असल्या, तरी देवाची अपेक्षा आहे की तुम्ही सातवा दिवस पवित्र मानावा.

तुम्ही व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करत असाल, तर त्यामुळे शब्बाथ पाळण्याच्या तुमच्या क्षमतेवर काय परिणाम होईल याचा काळजीपूर्वक विचार करा. काही उद्योगांत सातव्या दिवशी व्यवसाय बंद ठेवणे सहज शक्य असते; तर काही उद्योग सप्ताहांताच्या विक्रीवर किंवा मुदतींवर अवलंबून असतात. तुम्हाला आणि तुमच्या कर्मचाऱ्यांना शब्बाथच्या दिवशी कामापासून दूर राहता येईल असा व्यवसाय निवडा. सुरुवातीपासूनच तुमच्या व्यवसायाच्या योजनेत आणि ग्राहकांशी होणाऱ्या संवादात शब्बाथच्या दिवशी व्यवसाय बंद असेल, हे समाविष्ट करा. अपेक्षा आधीच स्पष्ट केल्याने ग्राहकांना तुमच्या मर्यादांचा आदर करायला शिकवता.

तुमचा व्यवसाय आधीपासूनच शब्बाथला सुरू असेल, तर पवित्र दिवशी व्यवसाय बंद करण्यासाठी आवश्यक ते बदल तुम्ही केले पाहिजेत—त्यामुळे उत्पन्नाचे नुकसान झाले तरीही. शब्बाथच्या दिवशी केलेल्या कामातून नफा मिळवणे हे स्वतः ते काम करण्याइतकेच आज्ञाभंगाला कारणीभूत ठरते, असा इशारा शास्त्रलेख देतात. भागीदारीमुळे हा प्रश्न गुंतागुंतीचा होऊ शकतो: अविश्वासू भागीदाराने शब्बाथला व्यवसाय चालवला, तरी तुम्हाला त्या श्रमातून नफा मिळतो; आणि देव अशी व्यवस्था मान्य करत नाही. देवाचा सन्मान करण्यासाठी, शब्बाथ पाळणाऱ्याने अशा कोणत्याही व्यवस्थेतून स्वतःला बाजूला केले पाहिजे जिथे त्याचे उत्पन्न शब्बाथच्या दिवशी केलेल्या कामावर अवलंबून असते.

हे निर्णय महागात पडू शकतात, पण त्यातून प्रभावी साक्षही निर्माण होते. ग्राहक आणि सहकारी तुमची सचोटी आणि सातत्य पाहतील. शब्बाथच्या दिवशी व्यवसाय बंद ठेवून, सतत उत्पादन करत राहण्याऐवजी देवाच्या तरतुदीवर आपला अंतिम विश्वास आहे, हे तुम्ही कृतीतून जाहीर करता.

प्रथम प्रतिसाद देणारे आणि आरोग्यसेवा

प्रथम प्रतिसाद देणारे म्हणून किंवा आरोग्याशी संबंधित क्षेत्रात काम करणे शब्बाथला आपोआप मान्य आहे, असा एक गैरसमज मोठ्या प्रमाणावर आहे. हा विचार सहसा येशूने शब्बाथच्या दिवशी लोकांना बरे केले या वस्तुस्थितीतून निर्माण होतो (मत्तय 12:9-13; मार्क 3:1-5; लूक 13:10-17 पाहा). पण बारकाईने पाहिल्यास, येशू शब्बाथच्या दिवशी “बरे करण्याचे दवाखान्याचे काम” करण्याच्या हेतूने घराबाहेर पडत नसे. त्याने केलेले बरे करणे ही दयेची उत्स्फूर्त कृत्ये होती; नियोजित कामाच्या स्वरूपात चालणारी कारकीर्द नव्हती. येशूने बरे करण्यासाठी पैसे घेतल्याचे एकही उदाहरण कधीच घडलेले नाही. त्याचे उदाहरण आपल्याला शब्बाथच्या दिवशीही खरोखर गरजू लोकांना मदत करायला शिकवते; पण त्यामुळे चौथी आज्ञा रद्द होत नाही किंवा आरोग्यसेवा आणि आपत्कालीन काम कायमस्वरूपी अपवाद ठरत नाही.

आजच्या जगात शब्बाथ न पाळणारे कर्मचारी ही कामे करण्यास तयार असतात आणि त्यांची कमतरता क्वचितच असते. रुग्णालये, दवाखाने आणि आपत्कालीन सेवा चोवीस तास चालतात; त्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर शब्बाथ न पाळणारे लोक काम करतात. ही मुबलक उपलब्धता देवाच्या एखाद्या लेकराने शब्बाथला नियमित काम करावे लागेल हे माहीत असूनही अशी नोकरी स्वीकारण्याचे समर्थन काढून टाकते. हे काम उदात्त वाटले, तरी लोकांना मदत करण्यावर केंद्रित असलेले कामदेखील सातव्या दिवशी विश्रांती घेण्याच्या देवाच्या आज्ञेपेक्षा श्रेष्ठ नाही. देवाने स्वतः आपल्यासाठी पवित्रता आणि विश्रांतीची व्याख्या केली असताना, आपण असे म्हणू शकत नाही की, “त्याचा नियम पाळण्यापेक्षा लोकांची सेवा करणे देवासाठी अधिक महत्त्वाचे आहे.”

याचा अर्थ असा नाही की शब्बाथ पाळणाऱ्याने शब्बाथच्या दिवशी जीव वाचवण्यासाठी किंवा दुःख कमी करण्यासाठी कधीही काही करू नये. येशूने शिकवल्याप्रमाणे, “शब्बाथच्या दिवशी चांगले करणे योग्य आहे” (मत्तय 12:12). एखादी अनपेक्षित आणीबाणी उद्भवली—अपघात, आजारी शेजारी किंवा तुमच्या स्वतःच्या घरातील संकट—तर जीवन आणि आरोग्याच्या रक्षणासाठी तुम्ही कृती केली पाहिजे. पण प्रत्येक शब्बाथला काम करावे लागेल अशी करिअरमधील जागा स्वीकारणे यापेक्षा ही गोष्ट पूर्णपणे वेगळी आहे. दुसरी कोणतीही व्यक्ती उपलब्ध नसलेल्या क्वचित प्रसंगी, एखादी अत्यावश्यक गरज भागवण्यासाठी तुम्हाला तात्पुरते पुढे यावे लागू शकते; पण अशा घटना अपवाद असाव्यात, नेहमीची पद्धत नव्हे. तसेच त्या वेळेतील सेवेसाठी पैसे आकारणे टाळावे.

मार्गदर्शक तत्त्व असे आहे की दयेची उत्स्फूर्त कृत्ये आणि नियमित नोकरी यांत फरक ओळखावा. दया शब्बाथच्या भावनेशी सुसंगत आहे; आधीच ठरवून केलेले, नफ्यासाठीचे श्रम तिच्या विरोधात जातात. शक्य तितके, आरोग्यसेवा किंवा आपत्कालीन सेवांच्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या शब्बाथपालकांनी शब्बाथचा आदर करणारे वेळापत्रक ठरवून घ्यावे, आज्ञेचे उल्लंघन न करणाऱ्या भूमिका किंवा पाळ्या शोधाव्यात आणि तसे करताना देवाच्या तरतुदीवर विश्वास ठेवावा.

लष्करी सेवा

लष्करी सेवेत अनेकदा सरकारी अधिकाराखाली सक्तीची कर्तव्ये असतात; त्यामुळे शब्बाथ पाळणाऱ्यांसाठी हे एक वेगळेच आव्हान ठरते. देवाच्या लोकांना या तणावाचा सामना करावा लागल्याची उदाहरणे शास्त्रलेखांत आहेत. उदाहरणार्थ, इस्राएली सैन्याने यरीहोभोवती सात दिवस कूच केले; याचा अर्थ त्यांनी सातव्या दिवशी विश्रांती घेतली नाही (यहोशवा 6:1-5). तसेच, शब्बाथची पवित्रता राखण्यासाठी शहराच्या वेशींवर पहारेकरी नेमल्याचे नहेम्या सांगतो (नहेम्या 13:15-22). राष्ट्रीय संरक्षणाच्या किंवा संकटाच्या काळात कर्तव्ये शब्बाथपर्यंत वाढू शकतात, हे या उदाहरणांतून दिसते; पण अशा परिस्थिती वैयक्तिक करिअरच्या निवडीशी संबंधित नसून सामूहिक अस्तित्वाशी निगडित अपवाद होत्या, हेही ती अधोरेखित करतात.

सक्तीने सैन्यात भरती केलेल्यांसाठी परिस्थिती ऐच्छिक नसते. तुम्हाला आदेशांच्या अधीन ठेवले जाते आणि वेळापत्रक निवडण्याची तुमची क्षमता अत्यंत मर्यादित असते. अशा वेळी शब्बाथ पाळणाऱ्याने शक्य असेल तेव्हा शब्बाथच्या कर्तव्यातून सूट देण्याची वरिष्ठांना आदरपूर्वक विनंती केली पाहिजे आणि शब्बाथ ही आपली गाढ धारणा आहे, हे स्पष्ट केले पाहिजे. विनंती मान्य झाली नाही, तरी प्रयत्न केल्यानेच देवाचा सन्मान होतो आणि अनपेक्षित अनुग्रह मिळू शकतो. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे नम्र वृत्ती आणि सातत्यपूर्ण साक्ष कायम ठेवा.

लष्करात कारकीर्द करण्याचा विचार करणाऱ्यांची परिस्थिती वेगळी आहे. इतर कोणत्याही व्यवसायाप्रमाणेच, कारकीर्द म्हणून ही भूमिका स्वीकारणे ही वैयक्तिक निवड आहे. शब्बाथचे नियमितपणे उल्लंघन करावे लागेल हे माहीत असूनही अशी भूमिका स्वीकारणे, तो पवित्र पाळण्याच्या आज्ञेशी विसंगत आहे. इतर क्षेत्रांप्रमाणेच, शब्बाथपालनाचा आदर राखता येईल अशा नेमणुका किंवा पदे शोधणे हे मार्गदर्शक तत्त्व आहे. एखाद्या क्षेत्रात शब्बाथ पाळणे शक्य नसेल, तर प्रार्थनापूर्वक दुसऱ्या करिअरच्या मार्गाचा विचार करा आणि देव इतर दिशांनी संधी उघडेल यावर विश्वास ठेवा.

सक्तीची भरती असो वा स्वेच्छेने केलेली सेवा, मुख्य गोष्ट म्हणजे तुम्ही कुठेही असलात तरी देवाचा सन्मान करणे. बंड न करता शक्य तितक्या पूर्णपणे शब्बाथ पाळा; अधिकाराचा आदर राखत शांतपणे आपल्या धारणा आचरणात आणा. असे केल्याने, देवाच्या नियमाशी असलेली तुमची निष्ठा सोयीवर अवलंबून नसून विश्वासूपणावर आधारलेली आहे, हे तुम्ही दाखवता.

निष्कर्ष: जीवनपद्धती म्हणून शब्बाथ जगणे

या लेखासह शब्बाथवरील आपली मालिका पूर्ण होते. सृष्टीतील त्याच्या पायापासून ते अन्न, प्रवास, तंत्रज्ञान आणि काम यांतील व्यावहारिक आचरणापर्यंत, आपण पाहिले आहे की चौथी आज्ञा हा स्वतंत्र नियम नसून देवाच्या शाश्वत नियमात विणलेला जीवनाचा लयबद्ध क्रम आहे. शब्बाथ पाळणे म्हणजे केवळ काही कृती टाळणे नव्हे; तर आधीच तयारी करणे, नेहमीच्या श्रमांपासून थांबणे आणि देवासाठी वेळ पवित्र करणे होय. हे त्याच्या तरतुदीवर विश्वास ठेवायला शिकण्याविषयी, त्याच्या प्राधान्यांनुसार आपला आठवडा घडवण्याविषयी आणि अस्वस्थ जगात त्याची विश्रांती आचरणातून दाखवण्याविषयी आहे.

तुमची परिस्थिती कोणतीही असो—तुम्ही नोकरी करत असाल, स्वयंरोजगारात असाल, कुटुंबाची काळजी घेत असाल किंवा गुंतागुंतीच्या वातावरणात सेवा करत असाल—शब्बाथ हे उत्पादनाच्या चक्रातून बाहेर पडून देवाच्या उपस्थितीतील स्वातंत्र्यात प्रवेश करण्याचे साप्ताहिक आमंत्रण आहे. ही तत्त्वे आचरणात आणताना तुम्हाला दिसून येईल की शब्बाथ हा ओझे नसून आनंद आहे; निष्ठेचे चिन्ह आणि सामर्थ्याचा स्रोत आहे. तो तुमच्या अंतःकरणाला आठवड्यातील एका दिवसापुरतेच नव्हे, तर प्रत्येक दिवशी आणि जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात देवावर विश्वास ठेवण्याचे प्रशिक्षण देतो.

हे पृष्ठ चौथ्या आज्ञेविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:

1. परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत
2. परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
3. परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथची तत्त्वे लागू करणे
4. परिशिष्ट 5d: शब्बाथच्या दिवशीचे अन्न — व्यावहारिक मार्गदर्शन
5. परिशिष्ट 5e: शब्बाथच्या दिवशी प्रवास
6. परिशिष्ट 5f: शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन (सध्याचे पृष्ठ).
7. परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ — वास्तविक जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाणे

तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन का महत्त्वाचे आहेत

शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचा प्रश्न प्रामुख्याने मनोरंजनाशी संबंधित आहे. एखादी व्यक्ती शब्बाथ पाळू लागते, तेव्हा तिच्यासमोर येणाऱ्या पहिल्या आव्हानांपैकी एक म्हणजे नैसर्गिकरीत्या उपलब्ध होणारा हा सगळा मोकळा वेळ कसा घालवायचा हे ठरवणे. शब्बाथ पाळणाऱ्या चर्चमध्ये किंवा गटांमध्ये जाणारे लोक त्या वेळेचा काही भाग आयोजित उपक्रमांमध्ये घालवू शकतात; पण त्यांनाही अखेरीस असे क्षण अनुभवावे लागतात, जेव्हा “करायला काहीच नाही” असे वाटते. हे विशेषतः मुलांच्या, किशोरवयीनांच्या आणि तरुण प्रौढांच्या बाबतीत खरे आहे; पण वयस्क प्रौढांनाही वेळेच्या या नव्या लयीत जुळवून घेणे कठीण जाऊ शकते.

आजकाल सतत संपर्कात राहण्याचा असलेला दबाव हे तंत्रज्ञान आव्हानात्मक ठरण्याचे आणखी एक कारण आहे. बातम्या, संदेश आणि अद्ययावत माहितीचा अखंड ओघ ही अलीकडचीच घटना आहे; इंटरनेट आणि वैयक्तिक उपकरणांचा वाढता प्रसार यामुळे ती शक्य झाली आहे. ही सवय मोडण्यासाठी इच्छाशक्ती आणि प्रयत्नांची गरज असते. पण तसे करण्याची उत्तम संधी शब्बाथ देतो—डिजिटल व्यत्ययांपासून दूर होऊन निर्माणकर्त्याशी पुन्हा जोडले जाण्याचे हे साप्ताहिक निमंत्रण आहे.

हे तत्त्व केवळ शब्बाथपुरते मर्यादित नाही; देवाच्या प्रत्येक लेकराने सतत संपर्कात राहण्याच्या आणि लक्ष विचलित होण्याच्या सापळ्याबाबत दररोज जागरूक असले पाहिजे. देवाचे आणि त्याच्या नियमशास्त्राचे रात्रंदिवस मनन करण्याचे उत्तेजन स्तोत्रसंहितेत भरपूर आहे (स्तोत्रसंहिता १:२; स्तोत्रसंहिता ९२:२; स्तोत्रसंहिता ११९:९७-९९; स्तोत्रसंहिता ११९:१४८); असे करणाऱ्यांना आनंद, स्थैर्य आणि सार्वकालिक जीवन मिळेल असे अभिवचनही त्यात आहे. सातव्या दिवशीचा फरक असा की देवाने स्वतः विसावा घेतला आणि आपल्याला त्याचे अनुकरण करण्याची आज्ञा दिली (निर्गम २०:११)—म्हणून प्रत्येक आठवड्यातील हा एक दिवस असा आहे, जेव्हा धर्मनिरपेक्ष जगापासून दूर होणे केवळ हितकारकच नाही, तर देवाने नेमून दिलेले आहे.

खेळ आणि धर्मनिरपेक्ष मनोरंजन पाहणे

शब्बाथ हा पवित्र वेळ म्हणून वेगळा ठेवलेला आहे, आणि आपली मने त्या पवित्रतेचे प्रतिबिंब दाखवणाऱ्या गोष्टींनी भरलेली असली पाहिजेत. या कारणास्तव शब्बाथच्या दिवशी खेळ, धर्मनिरपेक्ष चित्रपट किंवा मनोरंजनाच्या मालिका पाहू नयेत. अशा आशयाचा या दिवसाने द्यायच्या आध्यात्मिक लाभाशी काहीही संबंध नाही. पवित्र शास्त्र आपल्याला सांगते, “तुम्ही पवित्र व्हा, कारण मी पवित्र आहे” (लेवीय ११:४४-४५; १ पेत्र १:१६ मध्येही याचाच प्रतिध्वनी आहे); यातून आपल्याला स्मरण करून दिले जाते की पवित्रतेमध्ये सामान्य गोष्टींपासून वेगळे राहणे समाविष्ट आहे. शब्बाथ हा जगातील व्यत्ययांकडून आपले लक्ष वळवून, त्याऐवजी उपासना, विसावा, उन्नती देणारे संभाषण आणि आत्म्याला ताजेतवाने करणाऱ्या व देवाचा सन्मान करणाऱ्या कृतींनी ते भरून घेण्याची साप्ताहिक संधी देतो.

शब्बाथच्या दिवशी खेळ आणि व्यायाम करणे

जसे धर्मनिरपेक्ष खेळ पाहिल्याने आपले लक्ष स्पर्धा आणि मनोरंजनाकडे वळते, तसेच शब्बाथच्या दिवशी खेळ किंवा व्यायामाच्या दिनक्रमात प्रत्यक्ष सहभागी झाल्यानेही लक्ष विश्रांती आणि पवित्रतेपासून दूर जाते. व्यायामशाळेत जाणे, क्रीडा उद्दिष्टांसाठी सराव करणे किंवा खेळ खेळणे या गोष्टी आपल्या श्रमाच्या आणि स्वतःमध्ये सुधारणा करण्याच्या नेहमीच्या आठवड्याच्या दिनक्रमाचा भाग आहेत. खरे तर, शारीरिक व्यायामाचे स्वरूपच श्रम थांबवण्याच्या आणि खऱ्या विश्रांतीचा स्वीकार करण्याच्या शब्बाथच्या आवाहनाशी विसंगत आहे. आपण देवामध्ये ताजेतवाने होऊ शकावे म्हणून शब्बाथ आपल्याला कामगिरी आणि शिस्त यांसाठी स्वतःहून आखलेल्या प्रयत्नांनाही बाजूला ठेवण्याचे निमंत्रण देतो. व्यायाम, सराव किंवा सामने यांपासून दूर राहून आपण या दिवसाचा पवित्र म्हणून सन्मान करतो आणि आध्यात्मिक नवीकरणासाठी अवकाश निर्माण करतो.

शब्बाथला साजेशा शारीरिक कृती

याचा अर्थ शब्बाथचा दिवस घरात किंवा निष्क्रिय राहूनच घालवला पाहिजे असा नाही. निवांत, शांतपणे बाहेर फेरफटका मारणे, घाई न करता निसर्गात वेळ घालवणे किंवा मुलांबरोबर हलकेफुलके खेळणे हा या दिवसाचा सन्मान करण्याचा सुंदर मार्ग ठरू शकतो. स्पर्धा करण्याऐवजी ताजेतवाने करणाऱ्या, लक्ष विचलित करण्याऐवजी नातेसंबंध दृढ करणाऱ्या आणि मानवी कर्तृत्वाऐवजी देवाच्या सृष्टीकडे आपले लक्ष वळवणाऱ्या कृती शब्बाथच्या विश्रांती आणि पवित्रतेच्या भावनेशी सुसंगत आहेत.

तंत्रज्ञानासाठी शब्बाथच्या दिवशीच्या चांगल्या पद्धती

• आदर्शतः, शब्बाथच्या काळात धर्मनिरपेक्ष जगाशी असलेला सर्व अनावश्यक संपर्क थांबवला पाहिजे. याचा अर्थ आपण कठोर किंवा आनंदहीन होतो असा नाही; तर दिवस पवित्र मानून डिजिटल गोंगाटापासून जाणीवपूर्वक दूर होतो.
• मुलांनी शब्बाथचे तास घालवण्यासाठी इंटरनेटशी जोडलेल्या उपकरणांवर अवलंबून राहू नये. त्याऐवजी शारीरिक कृती, पुस्तके किंवा पवित्र व उन्नती देणाऱ्या आशयाचे माध्यम यांना प्रोत्साहन द्या. याच ठिकाणी विश्वासणाऱ्यांचा समुदाय विशेष उपयोगी ठरतो, कारण त्यामुळे मुलांना खेळण्यासाठी इतर मुले आणि एकत्र वाटून घेण्यासाठी आरोग्यदायी उपक्रम मिळतात.
• तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत शब्बाथ आणि इतर दिवस यांतील फरक समजण्याइतके किशोरवयीनांनी परिपक्व असले पाहिजे. पालक आधीच उपक्रमांची तयारी करून आणि या मर्यादांमागचे “कारण” समजावून सांगून त्यांना मार्गदर्शन करू शकतात.
• शब्बाथच्या दिवशी बातम्या आणि धर्मनिरपेक्ष अद्ययावत माहितीकडे जाणे बंद केले पाहिजे. बातम्यांची शीर्षके तपासणे किंवा समाजमाध्यमांवर सतत स्क्रोल करणे यामुळे मन पटकन आठवड्याच्या दिवसांतील चिंतांकडे परत जाऊ शकते आणि विश्रांती व पवित्रतेचे वातावरण भंग होऊ शकते.
• आधीच तयारी करा: आवश्यक साहित्य डाउनलोड करा, बायबल-अभ्यास मार्गदर्शिका छापून घ्या किंवा सूर्यास्तापूर्वी योग्य आशयाची सामग्री पाहण्यासाठी तयार ठेवा, म्हणजे शब्बाथच्या वेळेत साहित्य मिळवण्यासाठी धावपळ करावी लागणार नाही.
• उपकरणे बाजूला ठेवा: सूचना बंद करा, विमान मोड वापरा किंवा शब्बाथच्या वेळेत लक्ष केंद्रित करण्यातील बदल दर्शवण्यासाठी उपकरणे ठरवून ठेवलेल्या टोपलीत ठेवा.
• तंत्रज्ञानाला दुष्ट ठरवणे हे उद्दिष्ट नाही, तर या विशेष दिवशी त्याचा योग्य वापर करणे हे उद्दिष्ट आहे. आपण यापूर्वी मांडलेला हाच प्रश्न स्वतःला विचारा: “आज हे आवश्यक आहे का?” आणि “यामुळे मला विश्रांती घेण्यास आणि देवाचा सन्मान करण्यास मदत होते का?” कालांतराने या सवयी आचरणात आणल्याने तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला शब्बाथ हा संघर्षाऐवजी आनंदाचा अनुभव येईल.

हे पृष्ठ चौथ्या आज्ञेवरील मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:

1. परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत
2. परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
3. परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथाची तत्त्वे लागू करणे
4. परिशिष्ट 5d: शब्बाथाच्या दिवशीचे अन्न—व्यावहारिक मार्गदर्शन
5. परिशिष्ट 5e: शब्बाथाच्या दिवशी प्रवास (सध्याचे पृष्ठ).
6. परिशिष्ट 5f: शब्बाथाच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन
7. परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ—वास्तविक जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाणे

मागील लेखात आपण शब्बाथाच्या दिवशीच्या अन्नाविषयी पाहिले—अन्नाची तयारी, नियोजन आणि आवश्यकतेचा नियम यांमुळे तणावाचे संभाव्य कारण शांततेच्या काळात कसे बदलू शकते, हे समजून घेतले. आता आधुनिक जीवनातील अशाच तत्त्वांची तातडीने गरज असलेल्या दुसऱ्या क्षेत्राकडे वळूया: प्रवास. आजच्या जगात कार, बस, विमाने आणि राइड-शेअरिंग ॲप्समुळे प्रवास सोपा आणि सोयीचा झाला आहे. तरीही, चौथी आज्ञा आपल्याला थांबण्यास, नियोजन करण्यास आणि नेहमीच्या कामापासून विश्रांती घेण्यास सांगते. प्रवासाला हे कसे लागू होते, हे समजून घेतल्यास विश्वासणारे अनावश्यक काम टाळू शकतात, त्या दिवसाचे पावित्र्य जपू शकतात आणि त्याच्या खऱ्या विश्रांतीच्या भावनेत टिकून राहू शकतात.

प्रवासाचे महत्त्व

प्रवासाचा प्रश्न नवा नाही. प्राचीन काळी प्रवास कामाशी निगडित असे—मालाची वाहतूक करणे, जनावरांची देखभाल करणे किंवा बाजारात जाणे. रब्बी यहुदी धर्मात शब्बाथाच्या दिवशी प्रवासाच्या अंतरासंबंधी तपशीलवार नियम विकसित झाले. त्यामुळेच इतिहासात अनेक नियम पाळणारे यहुदी सभास्थानांजवळ राहत असत, जेणेकरून ते चालत उपासनेसाठी जाऊ शकतील. आज ख्रिस्ती लोकांनाही शब्बाथाच्या दिवशी चर्चला जाणे, नातेवाइकांना भेटणे, बायबल अभ्यासाला उपस्थित राहणे किंवा रुग्णालयात अथवा तुरुंगात भेट देण्यासारखी दयेची कामे करणे यांविषयी असेच प्रश्न पडतात. तयारी आणि गरज यांची बायबलमधील तत्त्वे प्रवासाला कशी लागू होतात, हे समजून घेण्यास हा लेख तुम्हाला मदत करेल, जेणेकरून शब्बाथाच्या दिवशी कधी आणि कसा प्रवास करायचा याविषयी तुम्ही सुज्ञपणे आणि विश्वासाने निर्णय घेऊ शकाल.

शब्बाथ आणि चर्चला उपस्थित राहणे

विश्वासणारे शब्बाथाच्या दिवशी प्रवास करतात, त्यामागील सर्वांत सामान्य कारणांपैकी एक म्हणजे चर्चच्या उपासनेला उपस्थित राहणे. हे समजण्यासारखे आहे—उपासना आणि अभ्यासासाठी इतर विश्वासणाऱ्यांसोबत एकत्र येणे प्रेरणादायी ठरू शकते. तरीही, या मालिकेतील लेख ५A मध्ये आपण आधीच स्पष्ट केलेली गोष्ट लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे: शब्बाथाच्या दिवशी चर्चला जाणे हा चौथ्या आज्ञेचा भाग नाही (लेख वाचा). आज्ञा अशी आहे की कामापासून थांबावे, दिवस पवित्र मानावा आणि विश्रांती घ्यावी. शब्बाथाच्या दिवशी “तुम्ही उपासनेसाठी जमलेच पाहिजे” किंवा “तुम्ही उपासनेसाठी एका ठरावीक ठिकाणी गेलेच पाहिजे” असे मजकुरात कुठेही म्हटलेले नाही.

येशू स्वतः शब्बाथाच्या दिवशी सभास्थानात जात असे (लूक ४:१६), पण त्याने आपल्या अनुयायांसाठी हे कधीही बंधनकारक असल्याचे शिकवले नाही. त्याच्या उदाहरणावरून एकत्र जमण्याची परवानगी आहे आणि ते लाभदायक ठरू शकते, हे दिसते; पण त्यावरून एखादा नियम किंवा विधी स्थापित होत नाही. शब्बाथ मनुष्यासाठी करण्यात आला, मनुष्य शब्बाथासाठी नाही (मार्क २:२७), आणि त्याचा गाभा म्हणजे विश्रांती आणि पावित्र्य—प्रवास किंवा एखाद्या संस्थेत उपस्थित राहणे नव्हे.

आधुनिक ख्रिस्ती लोकांसाठी याचा अर्थ असा की शब्बाथ पाळणाऱ्या चर्चमध्ये जाणे ऐच्छिक आहे, बंधनकारक नाही. सातव्या दिवशी इतर विश्वासणाऱ्यांना भेटण्यात तुम्हाला आनंद आणि आध्यात्मिक वाढ अनुभवायला मिळत असेल, तर तसे करण्यास तुम्ही मोकळे आहात. चर्चपर्यंतचा प्रवास तणाव निर्माण करत असेल, विश्रांतीचा क्रम बिघडवत असेल किंवा दर आठवड्याला लांब अंतर गाडी चालवण्यास भाग पाडत असेल, तर घरी राहून शास्त्रवचनांचा अभ्यास करणे, प्रार्थना करणे आणि कुटुंबासोबत दिवस घालवणे यासाठीही तुम्ही तितकेच मोकळे आहात. तुम्ही जपत असलेली विश्रांती आणि पावित्र्य यांनाच बाधा आणणारी चर्चची यात्रा आपोआप होणारी दिनचर्या बनू न देणे, हे महत्त्वाचे आहे.

शक्य असेल तेव्हा आधीच नियोजन करा, जेणेकरून तुम्ही उपासनेला गेलात तर प्रवास आणि तयारी कमीत कमी लागेल. यासाठी घराजवळील स्थानिक विश्वासणाऱ्यांच्या समूहात सहभागी होणे, घरी बायबल अभ्यास आयोजित करणे किंवा शब्बाथाव्यतिरिक्त इतर वेळी विश्वासणाऱ्यांशी संपर्क साधणे शक्य आहे. परंपरा किंवा अपेक्षांऐवजी पावित्र्य आणि विश्रांती यांवर लक्ष केंद्रित करून, तुम्ही शब्बाथ पाळण्याची तुमची पद्धत मानवनिर्मित आवश्यकतांऐवजी देवाच्या आज्ञेशी सुसंगत ठेवता.

प्रवासाविषयी सर्वसाधारण मार्गदर्शन

तयारीचा दिवस आणि आवश्यकतेचा नियम ही तत्त्वे प्रवासालाही थेट लागू होतात. सर्वसाधारणपणे, शब्बाथाच्या दिवशीचा प्रवास टाळावा किंवा कमीत कमी ठेवावा, विशेषतः लांब अंतराचा प्रवास. चौथी आज्ञा आपल्याला नेहमीच्या कामापासून थांबण्यास आणि आपल्या प्रभावाखाली असलेल्यांनाही तसे करू देण्यास सांगते. प्रत्येक शब्बाथाला लांबचा प्रवास करण्याची सवय लावल्यास देवाचा विश्रांतीचा दिवस तणाव, थकवा आणि प्रवासाच्या नियोजनाचा आणखी एक दिवस बनण्याचा धोका असतो.

लांब अंतराचा प्रवास करताना, शब्बाथ सुरू होण्यापूर्वी प्रवास पूर्ण होईल आणि तो संपल्यानंतरच परतीचा प्रवास होईल, असे नियोजन करा. उदाहरणार्थ, दूर राहणाऱ्या नातेवाइकांना भेटायला जात असाल, तर शुक्रवारी सूर्यास्तापूर्वी पोहोचण्याचा आणि शनिवारी सूर्यास्तानंतर निघण्याचा प्रयत्न करा. त्यामुळे शांत वातावरण निर्माण होते आणि घाईगडबड किंवा शेवटच्या क्षणी करावी लागणारी तयारी टळते. शब्बाथाच्या दिवशी एखाद्या योग्य कारणासाठी प्रवास करावा लागेल हे माहीत असल्यास, वाहनाची आधीच तयारी करा—इंधन भरा, देखभालीची कामे करा आणि मार्गाचे नियोजन आधीच करा.

त्याच वेळी, शास्त्रवचनांवरून शब्बाथाच्या दिवशी दयेची कामे करण्यास परवानगी आहे हे दिसते (मत्तय १२:११-१२). रुग्णालयातील एखाद्याला भेट देणे, आजारी व्यक्तीचे सांत्वन करणे किंवा तुरुंगातील बंदिवानांची सेवा करणे यासाठी प्रवास करावा लागू शकतो. अशा वेळी प्रवास शक्य तितका साधा ठेवा, त्याचे सामाजिक सहलीत रूपांतर होऊ देऊ नका आणि शब्बाथाच्या पवित्र वेळेचे भान ठेवा. प्रवासाला नेहमीचा नियम न मानता अपवाद मानल्याने, तुम्ही शब्बाथाचे पावित्र्य आणि विश्रांती टिकवून ठेवता.

खाजगी वाहने आणि सार्वजनिक वाहतूक

खाजगी वाहन चालवणे

शब्बाथाच्या दिवशी स्वतःची कार किंवा मोटारसायकल वापरणे मुळात निषिद्ध नाही. खरं तर, नातेवाइकांना भेटण्यासाठी, बायबल अभ्यासाला जाण्यासाठी किंवा दयेची कामे करण्यासाठी छोट्या प्रवासाकरिता ते आवश्यक ठरू शकते. तथापि, याबाबत सावधगिरी बाळगली पाहिजे. वाहन चालवताना नेहमी बिघाड किंवा अपघात होण्याचा धोका असतो; त्यामुळे तुम्हाला किंवा इतरांना टाळता आले असते असे काम करावे लागू शकते. शिवाय, इंधन भरणे, देखभाल करणे आणि लांबचा प्रवास करणे यांमुळे आठवड्यातील कामासारखा ताण आणि कष्ट वाढतात. शक्य असेल तेव्हा खाजगी वाहनाने शब्बाथाच्या दिवशीचा प्रवास कमी अंतराचा ठेवा, गाडीची आधीच तयारी करा (इंधन आणि देखभाल) आणि पवित्र वेळेत कमीत कमी व्यत्यय येईल असे मार्ग ठरवा.

टॅक्सी आणि राइड-शेअर सेवा

याउलट, Uber, Lyft आणि टॅक्सीसारख्या सेवांचा वापर केल्यास शब्बाथाच्या दिवशी खास तुमच्यासाठी काम करण्याकरिता दुसऱ्या व्यक्तीला कामावर ठेवले जाते. हे तुमच्या वतीने इतरांकडून काम करून घेण्यास मनाई करणाऱ्या चौथ्या आज्ञेचे उल्लंघन आहे (निर्गम २०:१०). हे अन्न घरपोच आणण्याच्या सेवांचा वापर करण्यासारखेच आहे. अगदी किरकोळ किंवा क्वचित केलेला भोग वाटला, तरी तो शब्बाथाच्या उद्देशाला बाधा आणतो आणि तुमच्या विश्वासाविषयी संभ्रम निर्माण करतो. पवित्र वेळेत तुमच्यासाठी दुसऱ्या व्यक्तीला कामाला लावण्याची गरज पडू नये, यासाठी आधीच नियोजन करणे, हा बायबलमध्ये सातत्याने दिसणारा नमुना आहे.

सार्वजनिक वाहतूक

बस, रेल्वे आणि फेरी या टॅक्सी व राइड-शेअर सेवांपेक्षा वेगळ्या आहेत, कारण त्या तुमच्या वापरावर अवलंबून नसून ठरलेल्या वेळापत्रकानुसार चालतात. त्यामुळे शब्बाथाच्या दिवशी सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करणे अनुमत असू शकते; विशेषतः त्यामुळे वाहन न चालवता विश्वासणाऱ्यांच्या सभेला उपस्थित राहता येत असेल किंवा दयेचे एखादे काम करता येत असेल. शक्य असेल तेव्हा शब्बाथाच्या दिवशी पैशांचा व्यवहार टाळण्यासाठी तिकिटे किंवा पास आधीच खरेदी करा. प्रवास साधा ठेवा, अनावश्यक थांबे टाळा आणि दिवसाचे पावित्र्य जपण्यासाठी प्रवासादरम्यान आदरयुक्त मनोवृत्ती ठेवा.

हे पान चौथ्या आज्ञेवरील मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:

1. परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—दोन वेगळ्या गोष्टी
2. परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
3. परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथची तत्त्वे लागू करणे
4. परिशिष्ट 5d: शब्बाथच्या दिवशी भोजन — व्यावहारिक मार्गदर्शन (सध्याचे पान).
5. परिशिष्ट 5e: शब्बाथच्या दिवशी प्रवासाची साधने
6. परिशिष्ट 5f: शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन
7. परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ — वास्तविक जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाणे

मागील लेखात आपण शब्बाथ पाळण्यासाठीच्या दोन मार्गदर्शक सवयी सांगितल्या—आधीच तयारी करणे आणि एखादी गोष्ट आवश्यक आहे का, हे थांबून स्वतःला विचारणे. तसेच, मिश्र कुटुंबात शब्बाथ कसा पाळावा, याचाही विचार केला. आता या तत्त्वांचा सर्वाधिक उपयोग होणाऱ्या पहिल्या व्यावहारिक क्षेत्रांपैकी एका क्षेत्राकडे वळूया: भोजन.

विश्वासणारे शब्बाथ पाळण्याचा निर्णय घेतात, तेव्हा लगेचच जेवणाविषयी प्रश्न उद्भवतात. मी स्वयंपाक करू का? ओव्हन किंवा मायक्रोवेव्ह वापरू शकतो का? बाहेर जाऊन जेवणे किंवा अन्न मागवून घेणे याबद्दल काय? खाणे हा दैनंदिन जीवनाचा इतका नेहमीचा भाग असल्यामुळे, या विषयात लवकरच संभ्रम निर्माण होतो. या लेखात आपण पवित्र शास्त्र काय सांगते, प्राचीन इस्राएली लोकांनी त्याचा अर्थ कसा घेतला असता आणि ही तत्त्वे आधुनिक काळात कशी लागू होतात, हे पाहू.

भोजन आणि शब्बाथ: अग्नीच्या पलीकडे

अग्नीवर रब्बींचा भर

रब्बींच्या यहुदी धर्मातील शब्बाथविषयक सर्व नियमांपैकी, निर्गम ३५:३ मधील अग्नी पेटवण्यास मनाई हा एक महत्त्वाचा नियम आहे. या बायबलवचनाच्या आधारे अनेक ऑर्थोडॉक्स यहुदी धर्माधिकारी ज्योत पेटवणे किंवा विझवणे, उष्णता निर्माण करणारी उपकरणे चालवणे, अथवा विजेची उपकरणे वापरणे—उदाहरणार्थ, दिव्याचे बटण दाबणे, लिफ्टचे बटण दाबणे किंवा फोन सुरू करणे—यांना मनाई करतात. त्यांच्या मते, या कृती अग्नी पेटवण्याचेच वेगवेगळे प्रकार आहेत, म्हणून शब्बाथच्या दिवशी त्या निषिद्ध आहेत. हे नियम सुरुवातीला देवाचा सन्मान करण्याच्या इच्छेतून आलेले वाटू शकतात; पण अशा कठोर अर्थलावण्यांमुळे लोक देवाच्या दिवसात आनंद मानण्याऐवजी मानवनिर्मित नियमांच्या बंधनात अडकू शकतात. धार्मिक पुढाऱ्यांना उद्देशून बोलताना येशूने ज्या प्रकारच्या शिकवणींचा कठोर निषेध केला, त्याच या शिकवणी आहेत. त्याने म्हटल्याप्रमाणे: “अहो नियमशास्त्रज्ञांनो, तुम्हांला धिक्कार असो! कारण तुम्ही लोकांवर वाहण्यास कठीण असे ओझे लादता, आणि त्यांना मदत करण्यासाठी तुम्ही स्वतः एका बोटानेही ते ओझे उचलत नाही” (लूक ११:४६).

चौथी आज्ञा: श्रम विरुद्ध विश्रांती, अग्नी नव्हे

याउलट, उत्पत्ति २ आणि निर्गम २० मध्ये शब्बाथ हा श्रम थांबवण्याचा दिवस म्हणून मांडला आहे. उत्पत्ति २:२-३ मध्ये देवाने आपले सृष्टीचे काम थांबवून सातव्या दिवसाला पवित्र केले, असे दिसते. निर्गम २०:८-११ मध्ये इस्राएलला शब्बाथ आठवण्याची आणि कोणतेही काम न करण्याची आज्ञा दिली आहे. भर हा साधनांवर (अग्नी, अवजारे किंवा प्राणी) नसून श्रम करण्याच्या कृतीवर आहे. प्राचीन जगात अग्नी पेटवण्यासाठी मोठे कष्ट घ्यावे लागत: लाकूड गोळा करणे, ठिणग्या पाडणे आणि उष्णता टिकवून ठेवणे. हाच मुद्दा स्पष्ट करण्यासाठी मोशे इतर कष्टाची कामे सांगू शकला असता; पण सातव्या दिवशी काम करण्याचा एक सर्वसामान्य मोह असल्यामुळे अग्नीचे उदाहरण दिले असावे (गणना १५:३२-३६). तरीही, आज्ञेत रोजचे काम थांबवण्यावर भर आहे; अग्नीचा वापर करण्यास मनाई करण्यावर नाही. हिब्रू भाषेत שָׁבַת (शावत) याचा अर्थ “थांबणे” असा आहे, आणि याच क्रियापदापासून שַׁבָּת (शब्बाथ) हे नाव आले आहे.

भोजनाविषयी व्यवहार्य दृष्टिकोन

या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, आज विश्वासणाऱ्यांनी शब्बाथच्या दिवशी आधीच अन्न तयार ठेवावे आणि त्याच्या पवित्र वेळेत कष्टाची कामे कमीत कमी करावीत, असे शब्बाथ सांगतो. विस्तृत जेवण बनवणे, सुरुवातीपासून अन्न तयार करणे किंवा स्वयंपाकघरातील इतर कष्टाची कामे शब्बाथच्या दिवशी नव्हे, तर आधीच करावीत. तथापि, साधे भोजन तयार करण्यासाठी किंवा आधी शिजवलेले अन्न गरम करण्यासाठी स्टोव्ह, ओव्हन, मायक्रोवेव्ह किंवा मिक्सर यांसारखी आधुनिक उपकरणे अगदी थोड्या कष्टाने वापरणे शब्बाथच्या भावनेशी सुसंगत आहे. मुद्दा केवळ बटण दाबण्याचा किंवा स्विच चालू करण्याचा नाही; तर पवित्र शब्बाथच्या दिवशी स्वयंपाकघराचा असा वापर करण्याचा आहे, ज्यामुळे नेहमीच्या आठवड्यातील कामासारखे काम घडते. शब्बाथ मुख्यतः विश्रांतीसाठी समर्पित असावा.

शब्बाथच्या दिवशी बाहेर जेवणे

आधुनिक काळातील शब्बाथ पाळणाऱ्यांकडून होणाऱ्या सर्वांत सामान्य चुकांपैकी एक म्हणजे शब्बाथच्या दिवशी बाहेर जाऊन जेवणे. यामुळे विश्रांती मिळते असे वाटू शकते—अखेर, तुम्ही स्वयंपाक करत नसता—पण चौथी आज्ञा स्पष्टपणे इतरांना तुमच्यासाठी काम करायला लावण्यास मनाई करते: “तू कोणतेही काम करू नकोस; तू, तुझा मुलगा किंवा मुलगी, तुझा दास किंवा दासी, तुझी जनावरे, अथवा तुझ्या नगरांत राहणारा कोणताही परका” (निर्गम २०:१०). तुम्ही उपाहारगृहात जेवता, तेव्हा तेथील कर्मचाऱ्यांना तुमच्यासाठी स्वयंपाक करायला, वाढायला, साफसफाई करायला आणि पैशांचा व्यवहार करायला भाग पाडता; म्हणजेच शब्बाथच्या दिवशी ते तुमच्यासाठी काम करतात. प्रवासात असतानाही किंवा खास प्रसंगीही, या पद्धतीमुळे त्या दिवसाचा उद्देश निष्फळ ठरतो. जेवणाचे आधीच नियोजन करून साधे, लगेच खाता येईल असे अन्न सोबत आणल्यास इतरांना तुमच्यासाठी श्रम करायला न लावता तुम्ही चांगले जेवू शकता.

अन्न पोहोचवणाऱ्या सेवांचा वापर

Uber Eats, DoorDash किंवा अशा इतर ॲप्सद्वारे अन्न मागवण्यालाही हेच तत्त्व लागू होते. विशेषतः तुम्ही थकलेले असाल किंवा प्रवासात असाल, तर ही सोय मोहक वाटू शकते; पण ऑर्डर दिल्यावर दुसऱ्या कोणालातरी खरेदी करणे, अन्न तयार करणे, ते वाहून नेणे आणि तुमच्या दारापर्यंत पोहोचवणे आवश्यक होते—हे सर्व पवित्र वेळेत तुमच्यासाठी केलेले श्रम आहेत. हे शब्बाथच्या भावनेच्या आणि इतरांना तुमच्यासाठी काम करायला लावू नये या आज्ञेच्या थेट विरोधात आहे. यापेक्षा चांगला मार्ग म्हणजे आधीच नियोजन करणे: प्रवासासाठी अन्न सोबत बांधून घेणे, आदल्या दिवशी जेवण तयार करणे किंवा आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी टिकाऊ पदार्थ जवळ ठेवणे. असे केल्याने तुम्ही देवाच्या आज्ञेचा आणि अन्यथा तुमच्यासाठी काम करणाऱ्या लोकांच्या प्रतिष्ठेचा, या दोन्हींचा आदर करता.

हे पृष्ठ चौथ्या आज्ञेवरील मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:

1. परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—दोन वेगळ्या गोष्टी
2. परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
3. परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथची तत्त्वे लागू करणे (सध्याचे पृष्ठ).
4. परिशिष्ट 5d: शब्बाथच्या दिवशीचे अन्न—व्यावहारिक मार्गदर्शन
5. परिशिष्ट 5e: शब्बाथच्या दिवशी प्रवास
6. परिशिष्ट 5f: शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन
7. परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ—वास्तवातील आव्हानांना सामोरे जाणे

तत्त्वांपासून प्रत्यक्ष आचरणाकडे

मागील लेखात आपण शब्बाथ पाळण्याचा पाया—त्याचे पावित्र्य, विश्रांती आणि वेळ—यांचा अभ्यास केला. आता आपण ही तत्त्वे प्रत्यक्ष जीवनात कशी लागू करावीत याकडे वळतो. अनेक विश्वासणाऱ्यांसाठी आव्हान शब्बाथच्या आज्ञेशी सहमत होण्याचे नसून, आधुनिक घरात, कामाच्या ठिकाणी आणि संस्कृतीत ती कशी आचरावी हे जाणून घेण्याचे आहे. शब्बाथ पाळणे शक्य करणाऱ्या दोन मूलभूत सवयींवर प्रकाश टाकून हा लेख त्या प्रवासाची सुरुवात करतो: आधीपासून तयारी करणे आणि कृती करण्यापूर्वी थांबायला शिकणे. या दोन्ही सवयी मिळून बायबलमधील तत्त्वे आणि दैनंदिन आचरण यांमधील दुवा तयार करतात.

तयारीचा दिवस

शब्बाथ ओझे न वाटता आनंदाचा वाटावा यासाठी आधीपासून तयारी करणे हा एक उत्तम मार्ग आहे. पवित्र शास्त्रात सहाव्या दिवसाला “तयारीचा दिवस” (लूक २३:५४) असे म्हटले आहे, कारण देवाच्या लोकांना शब्बाथसाठी सर्व काही तयार असावे म्हणून दुप्पट गोळा करून तयारी करण्याची सूचना दिली होती (निर्गम १६:२२-२३). हिब्रू भाषेत या दिवसाला יוֹם הַהֲכָנָה (योम हाहाखाना) — “तयारीचा दिवस” म्हणतात. हेच तत्त्व आजही लागू आहे: आधी तयारी केल्याने शब्बाथ सुरू झाल्यावर तुम्ही आणि तुमचे कुटुंब अनावश्यक कामापासून मुक्त राहता.

तयारीचे व्यावहारिक मार्ग

ही तयारी साधी आणि लवचीक असू शकते; ती तुमच्या घराच्या दिनक्रमाशी जुळवून घेता येते. उदाहरणार्थ, सूर्यास्तापूर्वी घर—किंवा निदान महत्त्वाच्या खोल्या—स्वच्छ करा, म्हणजे पवित्र वेळेत घरकाम करण्याचा दबाव कोणावरही येणार नाही. कपडे धुणे, बिले भरणे किंवा इतर कामे आधीच उरकून घ्या. जेवणाचे नियोजन करा, म्हणजे शब्बाथच्या दिवशी स्वयंपाकाची धावपळ करावी लागणार नाही. शब्बाथ संपेपर्यंत घाणेरडी भांडी ठेवण्यासाठी एखादा डबा बाजूला ठेवा; किंवा तुमच्याकडे भांडी धुण्याचे यंत्र असल्यास, ते रिकामे असल्याची खात्री करा, म्हणजे भांडी त्यात ठेवता येतील, पण ते चालवावे लागणार नाही. काही कुटुंबे स्वयंपाकघरातील पसारा कमी करण्यासाठी शब्बाथच्या दिवशी एकदाच वापरून फेकून देण्याजोगी भांडी वापरण्याचेही ठरवतात. शक्य तितकी अपूर्ण कामे मागे ठेवून शब्बाथच्या वेळेत प्रवेश करणे, आणि घरातील प्रत्येकासाठी शांतता व विश्रांतीचे वातावरण निर्माण करणे, हे उद्दिष्ट आहे.

गरजेचा नियम

शब्बाथच्या आचरणासाठीची दुसरी व्यावहारिक सवय म्हणजे आपण ज्याला गरजेचा नियम म्हणू. एखादी कृती करावी की नाही याबद्दल—विशेषतः शब्बाथच्या तुमच्या नेहमीच्या दिनक्रमापेक्षा वेगळी गोष्ट असेल तर—शंका वाटल्यास स्वतःला विचारा: “हे आजच करणे आवश्यक आहे का, की शब्बाथ संपेपर्यंत थांबू शकते?” बहुतेक वेळा तुमच्या लक्षात येईल की ते काम थांबू शकते. हा एकच प्रश्न तुमच्या आठवड्याचा वेग कमी करण्यास मदत करतो, सूर्यास्तापूर्वी तयारी करण्यास प्रोत्साहन देतो आणि विश्रांती, पावित्र्य व देवाजवळ येण्यासाठी पवित्र वेळ राखून ठेवतो. त्याच वेळी, काही गोष्टी खरोखरच थांबू शकत नाहीत हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे—दयेची कामे, आणीबाणी आणि कुटुंबातील सदस्यांच्या तातडीच्या गरजा. हा नियम विचारपूर्वक वापरल्याने, शब्बाथला ओझे न बनवता काम थांबवण्याच्या आज्ञेचा तुम्ही मान राखता.

गरजेचा नियम लागू करणे

गरजेचा नियम साधा असला तरी प्रभावी आहे, कारण तो जवळजवळ कोणत्याही परिस्थितीत उपयोगी पडतो. समजा, शब्बाथच्या दिवशी तुम्हाला पत्र किंवा पार्सल मिळाले: बहुतेक वेळा पवित्र वेळ संपेपर्यंत ते न उघडता ठेवता येईल. किंवा एखादी वस्तू फर्निचरखाली सरकून गेल्याचे तुमच्या लक्षात आले—त्यामुळे धोका निर्माण होत नसेल, तर ते काम थांबू शकते. जमिनीवर एखादा डाग आहे? फरशी पुसण्याचे कामही सहसा थांबू शकते. फोनकॉल आणि संदेशांचाही हाच प्रश्न विचारून विचार करता येईल: “हे आज करणे आवश्यक आहे का?” तातडीच्या नसलेल्या चर्चा, भेटी किंवा कामे दुसऱ्या वेळेसाठी पुढे ढकलता येतात. त्यामुळे आठवड्यातील कामांच्या चिंता मनातून बाजूला राहतात आणि देवावर लक्ष केंद्रित करण्यास मदत होते.

याचा अर्थ खऱ्या गरजांकडे दुर्लक्ष करणे असा नाही. एखाद्या गोष्टीमुळे आरोग्य, सुरक्षितता किंवा तुमच्या घरातील लोकांचे हित धोक्यात येत असेल—उदाहरणार्थ, धोकादायकरीत्या सांडलेले काहीतरी स्वच्छ करणे, आजारी मुलाची काळजी घेणे किंवा आणीबाणीला प्रतिसाद देणे—तर कृती करणे योग्य आहे. पण थांबून स्वतःला हा प्रश्न विचारण्याची सवय लावल्याने, खरोखर अत्यावश्यक असलेल्या गोष्टी आणि केवळ सवयीने केल्या जाणाऱ्या गोष्टी यांतील फरक तुम्हाला कळू लागतो. कालांतराने, गरजेचा नियम शब्बाथला कराव्या-करू नयेत अशा गोष्टींच्या यादीऐवजी विचारपूर्वक केलेल्या निवडींच्या लयीत बदलतो; या निवडींमुळे विश्रांती आणि पावित्र्याचे वातावरण निर्माण होते.

मिश्र कुटुंबात शब्बाथ जगणे

अनेक विश्वासणाऱ्यांसाठी सर्वांत मोठ्या आव्हानांपैकी एक म्हणजे शब्बाथ समजून घेणे नव्हे, तर घरातील इतरजण तो पाळत नसताना तो पाळणे हे आहे. शब्बाथ पाळण्याची पार्श्वभूमी नसलेले आमचे बहुतेक वाचक अनेकदा आपल्या कुटुंबात शब्बाथ पाळण्याचा प्रयत्न करणारी एकमेव व्यक्ती असतात. अशा परिस्थितीत, जोडीदार, पालक किंवा घरातील इतर प्रौढ व्यक्तींच्या धारणा समान नसतील, तर तणाव, अपराधीपणा किंवा निराशा वाटणे सहज शक्य आहे.

पहिले तत्त्व म्हणजे जबरदस्ती करण्याऐवजी स्वतःच्या उदाहरणाने पुढाकार घेणे. शब्बाथ ही देणगी आणि चिन्ह आहे, शस्त्र नव्हे. शब्बाथ पाळण्यास तयार नसलेल्या जोडीदाराला किंवा प्रौढ मुलाला तसे करण्यास भाग पाडल्याने मनात कटुता निर्माण होऊ शकते आणि तुमची साक्ष कमकुवत होऊ शकते. त्याऐवजी, त्यातील आनंद आणि शांती स्वतःच्या आचरणातून दाखवा. शब्बाथच्या वेळेत तुम्ही अधिक शांत, आनंदी आणि एकाग्र असल्याचे तुमच्या कुटुंबीयांना दिसल्यास, ते तुमच्या आचरणाचा अधिक आदर करतील आणि कदाचित कालांतराने तुमच्यासोबत सहभागीही होतील.

दुसरे तत्त्व म्हणजे विचारपूर्वक वागणे. शक्य असेल तेथे, शब्बाथ पाळण्यामुळे घरातील इतरांवर अतिरिक्त भार पडणार नाही अशा प्रकारे तुमची तयारी जुळवून घ्या. उदाहरणार्थ, जेवणाचे नियोजन असे करा की शब्बाथमुळे तुमच्या जोडीदारावर किंवा कुटुंबातील इतर सदस्यांवर खाण्याच्या सवयी बदलण्याचा दबाव येणार नाही. तुम्ही स्वतः कोणत्या गोष्टी टाळत आहात हे प्रेमळपणे पण स्पष्टपणे सांगा, आणि त्याच वेळी त्यांच्या काही गरजांनुसार जुळवून घेण्यासही तयार राहा. कुटुंबाच्या सवयींनुसार जुळवून घेण्याची ही तयारी, शब्बाथ पाळण्याच्या प्रवासाच्या सुरुवातीला संघर्ष टाळण्यासाठी विशेष उपयोगी ठरते.

तरीही, अतिशय लवचीक किंवा दुसऱ्यांच्या मर्जीप्रमाणे वागणारे होणार नाही याची काळजी घ्या. घरात शांतता राखणे महत्त्वाचे असले, तरी अतिप्रमाणात तडजोड केल्याने शब्बाथ योग्य रीतीने पाळण्यापासून तुम्ही हळूहळू दूर जाऊ शकता आणि नंतर बदलणे कठीण होईल अशा घरगुती सवयी निर्माण होऊ शकतात. देवाच्या आज्ञेचा मान राखणे आणि कुटुंबीयांशी धीराने वागणे यांत संतुलन साधण्याचा प्रयत्न करा.

शेवटी, तुमच्या घरातील इतरांच्या आवाजाची पातळी, कृती किंवा वेळापत्रक यांवर तुमचे नियंत्रण नसेल; पण तरीही तुम्ही स्वतःचा वेळ पवित्र राखू शकता—फोन बंद करून, काम बाजूला ठेवून आणि तुमची वृत्ती सौम्य व धीराची ठेवून. कालांतराने, तुमच्या जीवनाची लय कोणत्याही युक्तिवादापेक्षा अधिक प्रभावीपणे दाखवेल की शब्बाथ हे बंधन नसून आनंद आहे.