हे पृष्ठ अशा देवाच्या नियमांचा शोध घेणाऱ्या मालिकेचा भाग आहे, ज्यांचे पालन केवळ यरुशलेममध्ये मंदिर असताना करता येत होते.
- परिशिष्ट 8a: मंदिराची आवश्यकता असलेले देवाचे नियम
- परिशिष्ट 8b: यज्ञ—आज ते का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8c: बायबलमधील सण—आज त्यांपैकी एकही का पाळता येत नाही
- परिशिष्ट 8d: शुद्धीकरणाचे नियम—मंदिराशिवाय ते का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8e: दशमांश आणि प्रथमफळे—आज ती का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8f: प्रभुभोजन विधी—येशूचे शेवटचे भोजन वल्हांडणाचे होते
- परिशिष्ट 8g: नाजीर आणि नवसाचे नियम—आज ते का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8h: मंदिराशी संबंधित अंशतः आणि प्रतीकात्मक आज्ञापालन (हे पृष्ठ).
- परिशिष्ट 8i: वधस्तंभ आणि मंदिर
आधुनिक धर्मातील सर्वांत मोठ्या गैरसमजांपैकी एक म्हणजे देवाने दिलेल्या आज्ञांच्या जागी अंशतः किंवा प्रतीकात्मक आज्ञापालन देव स्वीकारतो, असा विश्वास. पण देवाचा नियम नेमका आहे. त्याच्या संदेष्ट्यांद्वारे आणि मशीहाद्वारे प्रकट केलेल्या प्रत्येक शब्दाला, प्रत्येक तपशिलाला आणि प्रत्येक मर्यादेला त्याच्या अधिकाराचे पूर्ण वजन आहे. त्यात काहीही जोडता येत नाही. त्यातून काहीही काढून टाकता येत नाही (अनुवाद ४:२; १२:३२). एखादी व्यक्ती देवाच्या नियमाचा काही भाग बदलता, सौम्य करता, त्याऐवजी दुसरे काही ठेवता किंवा नव्याने कल्पिता येईल असे ठरवते, त्या क्षणी ती देवाची आज्ञा पाळत नसते—ती स्वतःचीच आज्ञा पाळत असते.
देवाची नेमकेपणा आणि खऱ्या आज्ञापालनाचे स्वरूप
देवाने कधीही संदिग्ध आज्ञा दिल्या नाहीत. त्याने नेमक्या आज्ञा दिल्या. त्याने यज्ञ करण्याची आज्ञा दिली, तेव्हा त्याने पशू, याजक, वेदी, अग्नी, स्थान आणि वेळ यांविषयी तपशील दिले. त्याने सण पाळण्याची आज्ञा दिली, तेव्हा त्याने दिवस, अर्पणे, शुद्धतेच्या आवश्यकता आणि उपासनेचे ठिकाण निश्चित केले. त्याने नवस करण्याची आज्ञा दिली, तेव्हा ते कसे सुरू होतात, कसे चालू राहतात आणि कसे संपवायचे हे निश्चित केले. त्याने दशमांश आणि प्रथमफळे आणण्याची आज्ञा दिली, तेव्हा काय आणायचे, कुठे आणायचे आणि ते कोणाला मिळायचे हे निश्चित केले. यातले काहीही मानवी कल्पकतेवर किंवा वैयक्तिक अर्थलावणीवर अवलंबून नव्हते.
हा नेमकेपणा काही अपघाताने आलेला नाही. तो नियम देणाऱ्याच्या स्वभावाचे प्रतिबिंब आहे. देव कधीही निष्काळजी नसतो, कधीही ढोबळपणे वागत नाही आणि ऐनवेळी मनाप्रमाणे बदल करण्यास मोकळीक देत नाही. लोकांना त्याने आज्ञा द्यायला हवी होती असे वाटते त्याचे नव्हे, तर त्याने दिलेल्या आज्ञांचे पालन करावे अशी त्याची अपेक्षा आहे.
म्हणून, जेव्हा कोणी एखादा नियम अंशतः पाळतो—किंवा आवश्यक कृतींच्या जागी प्रतीकात्मक कृती करतो—तेव्हा तो देवाची आज्ञा पाळत नसतो. त्याने स्वतःच कल्पिलेल्या आज्ञेच्या आवृत्तीचे तो पालन करत असतो.
अंशतः आज्ञापालन म्हणजे अवज्ञा
अंशतः आज्ञापालन म्हणजे एखाद्या आज्ञेतील “सोपे” किंवा “सोयीचे” भाग पाळण्याचा आणि कठीण, खर्चिक किंवा बंधनकारक वाटणारे भाग टाकून देण्याचा प्रयत्न. पण नियमाचे तुकडे करता येत नाहीत. निवडक आज्ञापालन करणे म्हणजे दुर्लक्षित केलेल्या भागांवरील देवाचा अधिकार नाकारणे.
देवाने इस्राएलला वारंवार बजावले की त्याच्या आज्ञांमधील एकच तपशील नाकारणेही बंडखोरी आहे (अनुवाद २७:२६; यिर्मया ११:३-४). येशूनेही हेच सत्य सांगितले: जो कोणी अगदी लहान आज्ञाही शिथिल करतो, त्याला स्वर्गाच्या राज्यात सर्वांत लहान म्हटले जाईल (मत्तय ५:१७-१९). कठीण भागांकडे दुर्लक्ष करून उरलेले पाळण्याची परवानगी मशीहाने कधीही दिली नाही.
मंदिरावर अवलंबून असलेले नियम कधीही रद्द करण्यात आले नव्हते, हे सर्वांनी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. देवाने मंदिर काढून घेतले, नियम नव्हे. जेव्हा नियमाचे पूर्ण पालन करता येत नाही, तेव्हा अंशतः आज्ञापालन हा पर्याय नसतो. उपासकाने नियमात बदल करण्यास नकार देऊन त्याचा मान राखला पाहिजे.
प्रतीकात्मक आज्ञापालन म्हणजे मानवाने घडवलेली उपासना
प्रतीकात्मक आज्ञापालन तर आणखी धोकादायक आहे. एखादी व्यक्ती अशक्य असलेल्या आज्ञेच्या जागी मूळ नियमाचा “सन्मान” करण्यासाठी एखादी प्रतीकात्मक कृती आणण्याचा प्रयत्न करते, तेव्हा असे घडते. पण देवाने प्रतीकात्मक पर्यायांना मान्यता दिली नाही. मंदिर उभे असताना त्याने इस्राएलला यज्ञांच्या जागी प्रार्थना किंवा सणांच्या जागी चिंतन करण्याची परवानगी दिली नाही. त्याने प्रतीकात्मक नाजीर नवसांना परवानगी दिली नाही. त्याने प्रतीकात्मक दशमांशांना परवानगी दिली नाही. बाह्य विधींच्या जागी माणसांना कुठेही करता येतील अशा सोप्या आवृत्त्या वापरता येतील, असे त्याने कधीही कोणाला सांगितले नाही.
प्रतीकात्मक आज्ञापालन निर्माण करणे म्हणजे आज्ञापालनाची प्रत्यक्ष अशक्यता देवाच्या लक्षातच आली नव्हती—जणू देवाने स्वतःच जे काढून घेतले त्याचे “अनुकरण” करण्यासाठी त्याला आमच्या मदतीची गरज आहे—असे भासवणे. पण हा देवाचा अपमान आहे. यात त्याच्या आज्ञा लवचीक, त्याचा नेमकेपणा वाटाघाटीचा विषय आणि त्याची इच्छा मानवी कल्पकतेने “सहाय्य” करण्याची गोष्ट मानली जाते.
प्रतीकात्मक आज्ञापालन म्हणजे अवज्ञा, कारण ते देवाने सांगितलेल्या आज्ञेच्या जागी त्याने न सांगलेली गोष्ट ठेवते.
आज्ञापालन अशक्य झाले, तर देव पर्याय नव्हे, संयम मागतो
देवाने मंदिर, वेदी आणि लेवीय सेवा काढून घेतली, तेव्हा त्याने एक निर्णायक विधान केले: काही आज्ञा यापुढे पार पाडता येणार नाहीत. पण त्यांच्या जागी काहीही आणण्याची परवानगी त्याने दिली नाही.
शारीरिकरीत्या पाळता येत नसलेल्या आज्ञेबाबत योग्य प्रतिसाद सोपा आहे:
देव आज्ञापालनाची साधने पुन्हा उपलब्ध करून देईपर्यंत तिचे पालन करण्यापासून थांबा.
ही अवज्ञा नाही. देवाने स्वतः घालून दिलेल्या मर्यादांचे पालन करणे हेच आहे. नम्रता आणि संयमाद्वारे व्यक्त होणारे प्रभूचे भय हेच आहे.
नियमाची प्रतीकात्मक आवृत्ती तयार करणे ही नम्रता नाही—ती भक्तीचे रूप घेतलेली बंडखोरी आहे.
“करता येण्याजोगे पर्याय” यांचा धोका
देवाने ज्या आज्ञा पाळणे अशक्य केले, त्यांच्या “करता येण्याजोग्या पर्यायांची” निर्मिती करण्याचा आधुनिक धर्म अनेकदा प्रयत्न करतो:
- वल्हांडणाच्या यज्ञाच्या जागी आणलेला प्रभुभोजन विधी
- देवाने निश्चित केलेल्या दशमांशाच्या जागी १० टक्के आर्थिक देणगी
- यरुशलेममध्ये अर्पणे करण्याच्या आज्ञेच्या जागी सणांचे “पूर्वाभ्यास”
- प्रत्यक्ष नवसाच्या जागी प्रतीकात्मक नाजीर प्रथा
- बायबलमधील शुद्धतेच्या व्यवस्थेच्या जागी विधीविषयक “शुद्धतेच्या शिकवणी”
या प्रत्येक प्रथेत एकच ढाचा दिसतो:
- देवाने नेमकी आज्ञा दिली.
- देवाने मंदिर काढून घेतले, त्यामुळे आज्ञापालन अशक्य झाले.
- माणसांनी स्वतःला करता येईल अशी बदललेली आवृत्ती तयार केली.
- ते तिला आज्ञापालन म्हणतात.
पण देव आपल्या आज्ञांच्या जागी आणलेले पर्याय स्वीकारत नाही. त्याने स्वतः निश्चित केलेले आज्ञापालनच तो स्वीकारतो.
पर्याय निर्माण करणे म्हणजे देवाकडून चूक झाली असे सूचित करणे—त्याला अपेक्षित होते की आज्ञापालन पुढेही चालू राहावे, पण आज्ञापालनाची साधने जपण्यात तो अपयशी ठरला, असे म्हणण्यासारखे आहे. देवाने दुर्लक्षित केलेल्या “समस्येवर” मानवी कल्पकतेने उपाय शोधल्याचे यात मानले जाते. हा देवाच्या बुद्धीचा अपमान आहे.
आजचे आज्ञापालन: नियमात बदल न करता त्याचा मान राखणे
आज योग्य भूमिका तीच आहे जी संपूर्ण पवित्र शास्त्रात आवश्यक होती: देवाने शक्य केलेल्या प्रत्येक गोष्टीचे आज्ञापालन करणे आणि त्याने शक्य न केलेल्या गोष्टीत बदल करण्यास नकार देणे.
- मंदिरावर अवलंबून नसलेल्या आज्ञांचे आम्ही पालन करतो.
- मंदिरावर अवलंबून असलेल्या आज्ञांमध्ये बदल करण्यास नकार देऊन आम्ही त्यांचा मान राखतो.
- आम्ही अंशतः आज्ञापालन नाकारतो.
- आम्ही प्रतीकात्मक आज्ञापालन नाकारतो.
- देवाने जशी आज्ञा दिली, त्याच पद्धतीने आणि त्याने जे सांगितले तेवढेच पाळण्याइतके आम्ही त्याचे भय धरतो.
हाच खरा विश्वास. हेच खरे आज्ञापालन. बाकी सर्व मानवाने घडवलेला धर्म आहे.
त्याच्या वचनापुढे थरथरणारे हृदय
देव आपल्या वचनापुढे थरथरणाऱ्या उपासकावर प्रसन्न होतो (यशया ६६:२)—आपले वचन सोयीचे किंवा शक्य व्हावे म्हणून त्याची पुनर्रचना करणाऱ्या उपासकावर नव्हे. नम्र व्यक्ती देवाने तात्पुरत्या आवाक्याबाहेर ठेवलेल्या आज्ञांच्या जागी नवे नियम निर्माण करण्यास नकार देते. देवाने प्रत्यक्षात दिलेल्या आज्ञेशी आज्ञापालन नेहमी जुळले पाहिजे, हे ती ओळखते.
देवाचा नियम परिपूर्ण राहतो. काहीही रद्द करण्यात आलेले नाही. पण आज प्रत्येक आज्ञेचे पालन करता येत नाही. विश्वासू प्रतिसाद म्हणजे अंशतः आज्ञापालनास नकार देणे, प्रतीकात्मक आज्ञापालन नाकारणे आणि देवाने दिलेल्या नियमाचा अगदी तंतोतंत मान राखणे.