हे पृष्ठ अशा देवाच्या नियमांचा अभ्यास करणाऱ्या मालिकेचा भाग आहे, ज्यांचे पालन यरुशलेममध्ये मंदिर असतानाच करता येत होते.
- परिशिष्ट 8a: देवाचे नियम ज्यांसाठी मंदिर आवश्यक आहे
- परिशिष्ट 8b: यज्ञ — आज ते का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8c: बायबलमधील सण — आज त्यांपैकी एकही का पाळता येत नाही
- परिशिष्ट 8d: शुद्धीकरणाचे नियम — मंदिराशिवाय ते का पाळता येत नाहीत (हे पृष्ठ).
- परिशिष्ट 8e: दशमांश आणि प्रथमफल — आज ते का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8f: प्रभुभोजन विधी — येशूचे शेवटचे भोजन वल्हांडणाचे होते
- परिशिष्ट 8g: नाजीर आणि नवसाचे नियम — आज ते का पाळता येत नाहीत
- परिशिष्ट 8h: मंदिराशी संबंधित अंशतः आणि प्रतीकात्मक आज्ञापालन
- परिशिष्ट 8i: क्रूस आणि मंदिर
तोरामध्ये विधीविषयक शुद्धतेचे आणि अशुद्धतेचे सविस्तर नियम आहेत. या आज्ञा कधीही रद्द करण्यात आल्या नाहीत. येशूने त्या कधीही रद्द केल्या नाहीत. तरीही, इस्राएलच्या अविश्वासूपणाला प्रत्युत्तर म्हणून देवाने मंदिर, वेदी, याजकवर्ग आणि त्याची प्रकट उपस्थिती राष्ट्रामधून काढून घेतली. हे काढून घेतल्यामुळे आज शुद्धीकरणाच्या आज्ञांचे पालन करता येत नाही.
आपण दुर्बल प्राणी असलो, तरी देवाने आपल्या निवडलेल्या लोकांवरील प्रेमापोटी शतकानुशतके इस्राएलमध्ये आपले वास्तव्य केले (निर्गम १५:१७; २ इतिहास ६:२; १ राजे ८:१२-१३). तथापि, इ.स. ७० पासून त्याचे पावित्र्य प्रकट झाले आणि अनुभवता आले असे मंदिर आता अस्तित्वात नाही.
नियमशास्त्राने काय आज्ञा दिली
नियमशास्त्राने शुद्ध (טָהוֹר — ताहोर) आणि अशुद्ध (טָמֵא — तामे) या वास्तविक कायदेशीर अवस्था निश्चित केल्या. मानवी जीवनातील नेहमीच्या आणि टाळता न येणाऱ्या गोष्टींमुळे एखादी व्यक्ती अशुद्ध होऊ शकत असे: बाळंतपण (लेवीय १२:२-५), मासिक पाळी आणि शरीरातून होणारे इतर स्राव (लेवीय १५:१९-३०), तसेच मृत व्यक्तीच्या संपर्कात येणे (गणना १९:११-१३). या गोष्टी पापमय वर्तन नव्हत्या. त्यांच्यामुळे कोणताही अपराधभाव येत नव्हता. त्या केवळ अशा कायदेशीर अवस्था होत्या ज्यांमुळे पवित्र गोष्टींजवळ जाण्यावर मर्यादा येत असे.
या सर्व अवस्थांसाठी नियमशास्त्राने शुद्धीकरणाची प्रक्रियाही सांगितली होती. कधी कधी संध्याकाळ होईपर्यंत थांबणे एवढेच पुरेसे असे. इतर वेळी धुणे आवश्यक असे. आणि काही प्रसंगी याजकाचा सहभाग व यज्ञ आवश्यक असत. मुद्दा असा नाही की इस्राएलला “अशुद्ध वाटत” असे. मुद्दा असा की देवाने आपल्या पावित्र्याभोवती वास्तविक मर्यादा कायद्याने ठरवल्या.
हे नियम अस्तित्वातच का होते
शुद्धतेची व्यवस्था अस्तित्वात होती, कारण देव इस्राएलमध्ये निश्चित केलेल्या पवित्र जागेत वास करीत होता. तोरा स्वतः त्याचे कारण सांगतो: देवाचे निवासस्थान अशुद्ध होऊ नये आणि अशुद्ध अवस्थेत त्याच्या पवित्र उपस्थितीजवळ गेल्यामुळे लोक मरू नयेत, म्हणून इस्राएलला अशुद्धतेपासून दूर ठेवायचे होते (लेवीय १५:३१; गणना १९:१३).
याचा अर्थ अशुद्धतेचे नियम जीवनशैलीच्या प्रथा नव्हत्या आणि आरोग्यविषयक सल्लाही नव्हता. ते पवित्रस्थानासंबंधीचे नियम होते. त्यांचा उद्देश नेहमी एकच होता: देवाच्या निवासस्थानाचे रक्षण करणे आणि त्याच्यापर्यंतचा प्रवेश नियंत्रित करणे.
मंदिर हे अधिकारक्षेत्र होते, केवळ ठिकाण नव्हते
पवित्रस्थान म्हणजे धार्मिक कार्ये होत असलेली केवळ सोयीची इमारत नव्हती. अनेक शुद्धतेच्या नियमांना कायदेशीर बळ मिळणारे ते क्षेत्र होते. अशुद्धतेला महत्त्व होते, कारण रक्षण करण्यासाठी पवित्र जागा होती, जपण्यासाठी पवित्र वस्तू होत्या आणि अबाधित राखण्यासाठी पवित्र सेवा होती. मंदिराने सामान्य आणि पवित्र यांमधील कायदेशीर सीमा निर्माण केली होती आणि ती सीमा कायम राखण्याची मागणी नियमशास्त्राने केली होती.
इस्राएलच्या अविश्वासूपणाला प्रत्युत्तर म्हणून देवाने आपले निवासस्थान काढून घेतले, तेव्हा त्याने आपले नियमशास्त्र रद्द केले नाही. शुद्धीकरणाचे अनेक नियम अमलात आणता येतील असे अधिकारक्षेत्र त्याने काढून घेतले. निवासस्थान नसताना नियंत्रित करण्यासाठी कायदेशीर “जवळ जाणे” उरत नाही आणि अशुद्ध होण्यापासून जपण्यासाठी पवित्र जागाही उरत नाही.
मुख्य नियम आणि प्रतिबंधक कार्यपद्धती
लेवीय १५ मध्ये घरगुती पातळीवरील अनेक तपशील आहेत: अशुद्ध अंथरूण, अशुद्ध आसन, धुणे आणि “संध्याकाळपर्यंत अशुद्ध.” हे तपशील कायमस्वरूपी जीवनशैली निर्माण करण्यासाठी दिलेल्या स्वतंत्र आज्ञा नव्हत्या. त्या प्रतिबंधक कार्यपद्धती होत्या; त्यांचा एकमेव उद्देश अशुद्धता देवाच्या निवासस्थानापर्यंत पोहोचून पवित्र गोष्टी दूषित करू नये हा होता.
म्हणूनच आज स्वतंत्र “भक्ती” म्हणून या कार्यपद्धतींना काही अर्थ नाही. ज्यांच्या रक्षणासाठी त्या दिल्या होत्या ते पवित्रस्थान नसताना त्यांची पुनरावृत्ती करणे म्हणजे आज्ञापालन नव्हे; ती प्रतीकात्मक नक्कल आहे. देवाने आपल्या व्यवस्थेच्या जागी पर्याय कधीही अधिकृत केले नाहीत. देवाने स्वतःच आपले पवित्र निवासस्थान काढून घेतले असताना, ते अजूनही उभे आहे असे भासवण्यात देवाचा कोणताही सन्मान नाही.
नियमित मासिक पाळी
तोरामधील अशुद्धतांमध्ये नियमित मासिक पाळी वेगळी आहे, कारण ती अपेक्षित असते, टाळता येत नाही आणि केवळ वेळ गेल्याने संपते. स्त्री सात दिवस अशुद्ध असे आणि ती ज्या वस्तूवर झोपली किंवा बसली ती वस्तू अशुद्ध होत असे; त्या वस्तूंना स्पर्श करणारे लोक संध्याकाळपर्यंत अशुद्ध होत असत (लेवीय १५:१९-२३). त्या काळात एखादा पुरुष तिच्याबरोबर त्याच बिछान्यावर झोपला, तर तोही सात दिवस अशुद्ध होत असे (लेवीय १५:२४).
वेळ गेल्याने संपणाऱ्या या नियमित अशुद्धतेसाठी याजक, यज्ञ किंवा वेदीची आवश्यकता नव्हती. पवित्र जागेत प्रवेश मर्यादित करणे हा तिचा कायदेशीर उद्देश होता. त्यामुळे या नियमांमुळे दैनंदिन जीवनात अडथळा येत नव्हता किंवा सतत यरुशलेमजवळ राहण्याची गरज नव्हती. देवाचे निवासस्थान अस्तित्वात होते आणि त्याच्यापर्यंतचा प्रवेश त्याच्या नियमशास्त्राने नियंत्रित केला होता, म्हणून शुद्ध-अशुद्ध या अवस्था महत्त्वाच्या होत्या. निवासस्थान काढून घेतल्यानंतर या घरगुती शुद्धतेच्या नियमांना कायदेशीर उपयोग उरलेला नाही आणि म्हणून आज त्यांचे पालन करता येत नाही.
महत्त्वाचे स्पष्टीकरण: मासिक पाळी सुरू असलेल्या स्त्रीशी लैंगिक संबंध ठेवण्यास मनाई करणारा नियम हा पूर्णपणे वेगळा नियम आहे. ही आज्ञा शुद्धीकरणाची प्रक्रिया नाही आणि तिचा अर्थ किंवा अंमलबजावणी मंदिरावर अवलंबून नाही (लेवीय १८:१९; २०:१८). लैंगिक संबंधांवरील ही मनाई अत्यंत गंभीर आहे आणि ती वेगळी आज्ञा असून तिचे आजही पालन केलेच पाहिजे.
असामान्य रक्तस्राव
नियमित मासिक पाळीच्या चक्राबाहेर होणाऱ्या रक्तस्रावाचे वर्गीकरण वेगळे होते आणि त्याची प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी मंदिर आवश्यक होते. रक्तस्राव चालू असेपर्यंत स्त्री अशुद्ध असे; तो थांबल्यावर तिला दिवस मोजावे लागत आणि मग पवित्रस्थानाच्या प्रवेशद्वाराशी याजकाकडे अर्पणे आणावी लागत (लेवीय १५:२५-३०). हे “केवळ वेळ गेल्याने” संपणाऱ्या प्रकारात मोडत नाही. हा याजक आणि अर्पण आवश्यक असलेला प्रकार आहे. म्हणून आज याचे पालन करता येत नाही, कारण ते पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक असलेली व्यवस्था देवाने काढून घेतली.
मृतदेहामुळे येणारी अशुद्धता
मृत व्यक्तीच्या संपर्कामुळे अशुद्धतेचा एक गंभीर प्रकार निर्माण होत असे आणि त्यामुळे पवित्रस्थानाला थेट धोका निर्माण होत असे. तोरा येथे अत्यंत गंभीर शब्दांत सांगतो: निवासस्थान दूषित करणाऱ्या अशुद्ध व्यक्तीला समाजातून काढून टाकायचे होते; आणि हे दूषित होणे म्हणजे देवाच्या पवित्र जागेविरुद्धचा थेट अपराध मानला जात असे (गणना १९:१३; १९:२०). शुद्धीकरणासाठी सांगितलेली साधने देवाने नेमलेली होती आणि त्यासाठी पवित्रस्थानाची कार्यरत व्यवस्था आवश्यक होती. मंदिराचे अधिकारक्षेत्र नसताना या प्रकारच्या अशुद्धतेचे आज्ञेनुसार कायदेशीररीत्या निवारण करता येत नाही.
देवाने आपले निवासस्थान काढून घेतल्यावर काय बदलले
न्यायनिवाडा म्हणून देवाने मंदिर, वेदी आणि लेवीय याजकवर्ग काढून घेतला. हे काढून घेतल्यामुळे शुद्धतेच्या व्यवस्थेचे कायदेशीर क्षेत्र नाहीसे झाले. रक्षण करण्यासाठी पवित्र जागा नाही, नियंत्रित करण्यासाठी कायदेशीर प्रवेशमार्ग नाही आणि नियमशास्त्राने याजकाचा सहभाग मागितल्यावर आवश्यक विधी पार पाडण्यासाठी नेमलेला याजकवर्गही नाही.
म्हणून शुद्धीकरणाच्या कोणत्याही आज्ञेचे आज पालन करता येत नाही—नियमशास्त्र संपले म्हणून नव्हे, तर त्यांना कायदेशीर बळ देणारे अधिकारक्षेत्र देवाने काढून घेतले म्हणून. नियमशास्त्र अजूनही कायम आहे. मंदिर मात्र नाही.
प्रतीकात्मक “शुद्धीकरण” म्हणजे अवज्ञा का
काही जण देवाच्या व्यवस्थेऐवजी खाजगी विधी, “आध्यात्मिक” धुणे किंवा स्वतःच तयार केलेल्या घरगुती नक्कलविधी आणण्याचा प्रयत्न करतात. पण देवाने पर्यायांना मान्यता दिली नाही. शुद्धीकरणाच्या नव्या आवृत्त्या स्वतःहून तयार करण्याची मुभा इस्राएलला नव्हती. आज्ञापालन म्हणजे देवाने निवडलेल्या ठिकाणी आणि नेमलेल्या सेवकांद्वारे, देवाने सांगितलेले नेमके तसेच करणे.
आज्ञापालनाची साधने देव काढून घेतो, तेव्हा विश्वासू प्रतिसाद म्हणजे नक्कल करणे नव्हे. देवाने जे केले ते मान्य करणे, स्वतःच्या कल्पनेतून काही निर्माण करण्यास नकार देणे आणि सध्या पाळता येत नसलेल्या आज्ञांचा मान राखणे—हा विश्वासू प्रतिसाद आहे.
निष्कर्ष
शुद्धीकरणाचे नियम कधीही रद्द करण्यात आले नाहीत. देव इस्राएलमध्ये वास करीत होता आणि त्याच्या पवित्र उपस्थितीजवळ जाणे नियंत्रित होते, म्हणून हे नियम अस्तित्वात होते. इस्राएलच्या अविश्वासूपणाला प्रत्युत्तर म्हणून देवाने आपले निवासस्थान, मंदिर आणि याजकवर्ग काढून घेतला. हे काढून घेतल्यामुळे पवित्रस्थानावर आधारित शुद्धतेच्या व्यवस्थेचे आज पालन करता येत नाही. आजही ज्यांचे पालन करता येते त्या प्रत्येक गोष्टीचे आपण पालन करतो; आणि देवाच्या कृतींचा मान राखून तसेच त्याच्या आज्ञांच्या जागी प्रतीकात्मक पर्याय आणण्यास नकार देऊन, देवाने अशक्य केलेल्या गोष्टींचाही आपण आदर करतो.