हे पृष्ठ देव स्वीकारतो अशा विवाहसंबंधांविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे आणि त्याचा क्रम पुढीलप्रमाणे आहे:

1. परिशिष्ट 7a: कुमारिका, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया: देव स्वीकारतो असे विवाहसंबंध
2. परिशिष्ट 7b: घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र — सत्य आणि गैरसमज (सध्याचे पृष्ठ).
3. परिशिष्ट 7c: मार्क 10:11-12 आणि व्यभिचारातील खोटी समानता
4. परिशिष्ट 7d: प्रश्नोत्तरे — कुमारिका, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया

बायबलमध्ये उल्लेख केलेल्या “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राचा” अनेकदा विवाह मोडण्याची आणि नव्या विवाहसंबंधांना परवानगी देणारी दैवी मान्यता असा चुकीचा अर्थ लावला जातो. या लेखात अनुवाद 24:1-4 मधील [סֵפֶר כְּרִיתוּת (sefer keritut)] आणि मत्तय 5:31 मधील [βιβλίον ἀποστασίου (biblíon apostasíou)] यांचा खरा अर्थ स्पष्ट केला आहे आणि घालवून दिलेल्या स्त्रीला पुन्हा विवाह करण्याचे स्वातंत्र्य आहे असे सुचवणाऱ्या खोट्या शिकवणींचे खंडन केले आहे. पवित्र शास्त्राच्या आधारे आम्ही दाखवतो की मानवी अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे मोशेने ही प्रथा सहन केली होती; ती देवाची आज्ञा कधीच नव्हती. या विश्लेषणातून हे अधोरेखित होते की देवाच्या दृष्टीने विवाह हा आध्यात्मिक बंध आहे, जो स्त्रीला तिच्या पतीच्या मृत्यूपर्यंत त्याच्याशी बांधून ठेवतो; “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” हा बंध तोडत नाही आणि पती जिवंत असेपर्यंत स्त्री त्याच्याशी बांधलेली राहते.

प्रश्न: बायबलमध्ये उल्लेख केलेले घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र काय आहे?

उत्तर: बहुतेक यहुदी आणि ख्रिस्ती पुढारी जे शिकवतात त्याच्या उलट, अशा “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राबद्दल” देवाकडून कोणतीही सूचना नाही—आणि ते मिळालेल्या स्त्रीला नव्या विवाहात प्रवेश करण्याचे स्वातंत्र्य आहे, अशी कल्पना तर मुळीच नाही, हे स्पष्ट असू द्या.

अनुवाद 24:1-4 मध्ये मोशे “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राचा” उल्लेख केवळ एका उदाहरणाचा भाग म्हणून करतो; त्या उताऱ्यातील खऱ्या आज्ञेकडे लक्ष वेधणे हा त्यामागचा उद्देश आहे: पहिल्या पतीने आपल्या माजी पत्नीने दुसऱ्या पुरुषाबरोबर संबंध ठेवल्यानंतर तिच्याशी पुन्हा संबंध ठेवण्यास मनाई (यिर्मया 3:1 पाहा). विशेष म्हणजे, पहिला पती तिला परत घेऊ शकत होता—पण तिच्याशी पुन्हा संबंध ठेवू शकत नव्हता; दावीद आणि अबशालोमने भ्रष्ट केलेल्या उपपत्नींच्या प्रकरणात आपण हे पाहतो (2 शमुवेल 20:3).

मोशे केवळ एक परिस्थिती उदाहरणादाखल सांगत आहे, याचा मुख्य पुरावा म्हणजे मजकुरात כִּי (ki, “जर”) या उभयान्वयी अव्ययाची पुनरावृत्ती: जर एखादा पुरुष पत्नी करायला स्त्रीला घेतो… जर त्याला तिच्यात काही अयोग्य [עֶרְוָה, ervah, “नग्नता”] आढळले… जर दुसरा पती मरण पावला… मोशे वक्तृत्वाच्या युक्तीप्रमाणे घडू शकणारी एक परिस्थिती उभी करतो.

मोशेने घटस्फोटाला मनाई केली नव्हती, हे येशूने स्पष्ट केले; पण याचा अर्थ त्या उताऱ्यात औपचारिक मान्यता दिली आहे, असा होत नाही. खरे तर, मोशेने घटस्फोटाला मान्यता दिली आहे असा कोणताही उतारा नाही. लोकांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणासमोर त्याने केवळ निष्क्रिय भूमिका घेतली—हे लोक सुमारे 400 वर्षांच्या गुलामगिरीतून नुकतेच बाहेर आले होते.

अनुवाद 24 चा हा चुकीचा अर्थ फार जुना आहे. येशूच्या काळात, रब्बी हिल्लेल आणि त्याच्या अनुयायांनीही या उताऱ्यात नसलेली गोष्ट त्यातून काढली: पुरुष कोणत्याही कारणाने आपल्या पत्नीला घालवून देऊ शकतो, ही कल्पना. (“नग्नता” עֶרְוָה चा “कोणतेही कारण” याच्याशी काय संबंध?)

त्यानंतर येशूने या चुका दुरुस्त केल्या:

1. πορνεία (porneía — काहीतरी अयोग्य) हेच एकमेव स्वीकारार्ह कारण आहे, यावर त्याने भर दिला.
2. इस्राएलच्या पुरुषांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे ते स्त्रियांशी जे करत होते, ते मोशेने केवळ सहन केले, हे त्याने स्पष्ट केले.
3. डोंगरावरील उपदेशात “घटस्फोटाच्या प्रमाणपत्राचा” उल्लेख केल्यानंतर आणि “पण मी तुम्हांला सांगतो” असे म्हणून येशूने आत्म्यांचे विभाजन करण्यासाठी या कायदेशीर दस्तऐवजाचा वापर करण्यास मनाई केली (मत्तय 5:31-32).

मोशेने घटस्फोटाबद्दल काहीही शिकवले नाही, यावर भर देणे महत्त्वाचे आहे; कारण देवाने त्याला तसे शिकवण्याची सूचना दिली नव्हती—अखेर, मोशे विश्वासू होता आणि देवाकडून जे ऐकले तेच बोलत असे.

sefer keritut या अभिव्यक्तीचा शब्दशः अर्थ “विभक्तीचे पुस्तक” किंवा “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” असा होतो. संपूर्ण तोरामध्ये ती केवळ एकदाच—नेमकी अनुवाद 24:1-4 मध्ये—आढळते. दुसऱ्या शब्दांत, पुरुषांनी आपल्या पत्नींना घालवून देण्यासाठी हे प्रमाणपत्र वापरावे असे मोशेने कुठेही शिकवले नाही. यावरून ही आधीपासून अस्तित्वात असलेली प्रथा, मिसरमधील बंदिवासाच्या काळापासून चालत आलेली होती, असे दिसते. आधीपासून केली जात असलेली गोष्ट मोशेने केवळ नमूद केली; पण दैवी आज्ञा म्हणून तिचे निर्देश दिले नाहीत. सुमारे चाळीस वर्षांपूर्वी मोशे स्वतः मिसरमध्ये राहिला होता आणि अशा प्रकारच्या कायदेशीर दस्तऐवजाबद्दल त्याला नक्कीच माहिती होती, हे लक्षात ठेवण्यासारखे आहे.

तोराबाहेरील तनाखमध्येही sefer keritut हा शब्द केवळ दोनदाच वापरला आहे—दोन्ही ठिकाणी देव आणि इस्राएल यांच्यातील नात्याचा रूपकात्मक उल्लेख म्हणून (यिर्मया 3:8 आणि यशया 50:1).

या दोन प्रतीकात्मक वापरांमध्ये देवाने इस्राएलला “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” दिले म्हणून त्या राष्ट्राला इतर देवतांशी जोडले जाण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले, असे कुठेही सूचित केलेले नाही. उलट, संपूर्ण मजकुरात आध्यात्मिक विश्वासघाताचा निषेध केला आहे. दुसऱ्या शब्दांत, प्रतीकात्मक अर्थानेसुद्धा हे “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” स्त्रीला नवा विवाहसंबंध जोडण्याची मुभा देत नाही.

आत्म्यांमधील बंध तोडण्याला कायदेशीर मान्यता देण्यासाठी देवाने अधिकृत केलेली गोष्ट म्हणून येशूनेही या प्रमाणपत्राला कधी मान्यता दिली नाही. शुभवर्तमानांत त्याचा उल्लेख दोनदा मत्तयमध्ये आणि समांतर वृत्तांतात एकदा मार्कमध्ये (मार्क 10:4) येतो:

1. मत्तय 19:7-8: परुशी त्याचा उल्लेख करतात आणि येशू उत्तर देतो की त्यांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे मोशेने केवळ प्रमाणपत्र वापरण्याची परवानगी (epétrepsen) दिली—म्हणजे ती देवाची आज्ञा नव्हती.
2. मत्तय 5:31-32, डोंगरावरील उपदेशात, येशू म्हणतो:

“असे सांगितले होते: ‘जो कोणी आपल्या पत्नीला घटस्फोट देतो, त्याने तिला घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र द्यावे.’ पण मी तुम्हांला सांगतो: porneía या कारणाव्यतिरिक्त जो कोणी आपल्या पत्नीला घटस्फोट देतो, तो तिला व्यभिचार करण्यास लावतो; आणि जो कोणी घटस्फोटित स्त्रीशी लग्न करतो तो व्यभिचार करतो.”

म्हणून, तथाकथित “घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र” ही देवाने दिलेली मान्यता कधीच नव्हती; लोकांच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे मोशेने केवळ सहन केलेली ती गोष्ट होती. हे प्रमाणपत्र मिळाल्यामुळे स्त्री आध्यात्मिक बंधातून मुक्त होऊन दुसऱ्या पुरुषाशी जोडली जाण्यास स्वतंत्र होते, या कल्पनेला पवित्र शास्त्रात कुठलाही आधार नाही. या कल्पनेला देवाच्या वचनात आधार नाही; हा एक गैरसमज आहे. येशूची स्पष्ट आणि थेट शिकवण या सत्याला पुष्टी देते.