देवाची इतकी साधी आज्ञा, आणि तिच्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष
लेवीय १९:२७ मधील आज्ञा
प्रभूने पुरुषांनी केस आणि दाढी कशी ठेवावी याबद्दल दिलेल्या देवाच्या आज्ञेकडे जवळजवळ सर्व ख्रिस्ती पंथ दुर्लक्ष करतात, याला बायबलमधून कोणतेही समर्थन नाही.
बायबलच्या काळात सर्व यहुदी ही आज्ञा खंड न पडता विश्वासूपणे पाळत होते, हे आपल्याला माहीत आहे. आजही अतिसनातनी यहुदी ती पाळत आहेत; मात्र या उताऱ्याच्या रब्बींच्या गैरसमजुतीमुळे त्यांनी त्यात बायबलाधारित नसलेले तपशील जोडले आहेत.
येशूने, तसेच त्याच्या सर्व प्रेषितांनी आणि शिष्यांनी, लेवीय १९:२७ सह तोरामधील सर्व आज्ञा विश्वासूपणे पाळल्या, याबद्दलही काहीच शंका नाही:
“डोक्याच्या भोवतालचे केस कापू नका आणि दाढीच्या कडा त्वचेला लागून येतील अशा जवळून कापू नका.”
ग्रीक आणि रोमन प्रभाव
ख्रिस्ती युगाच्या सुरुवातीच्या शतकांतील सांस्कृतिक प्रभावांमुळे, केस आणि दाढी यांविषयीच्या आज्ञेपासून पहिले ख्रिस्ती मोठ्या प्रमाणावर दूर जाऊ लागले.
सांस्कृतिक प्रथा आणि तडजोड
ख्रिस्ती धर्माचा ग्रीको-रोमन जगात प्रसार झाला, तसतसे धर्मांतरित लोक आपापल्या सांस्कृतिक प्रथा सोबत घेऊन आले. ग्रीक आणि रोमन या दोघांच्याही स्वच्छता आणि अंगरखेपणाच्या रूढींमध्ये केस आणि दाढी काढणे तसेच छाटणे यांचा समावेश होता. या प्रथांचा परराष्ट्रीय ख्रिश्चनांच्या चालीरीतींवर प्रभाव पडू लागला.
चर्चची ठाम न राहण्याची चूक
सांस्कृतिक मूल्ये आणि प्रथा काहीही असल्या, तरी संदेष्ट्यांच्या आणि येशूच्या शिकवणींशी विश्वासू राहणे आवश्यक आहे, यावर ठाम भर देण्याची हीच वेळ चर्चच्या पुढाऱ्यांसाठी होती.
त्यांनी देवाच्या कोणत्याही आज्ञेबाबत तडजोड करायला नको होती. परंतु हा निर्धाराचा अभाव पिढ्यान्‌पिढ्या पुढे चालत राहिला; त्यामुळे देवाच्या नियमाशी विश्वासू राहण्याची क्षमता हरवलेले लोक निर्माण झाले.
देवाने जतन केलेले अवशिष्ट लोक
ही दुर्बलता आजपर्यंत टिकून आहे आणि आता आपल्याला दिसणारी चर्च येशूने स्थापन केलेल्या चर्चपासून फार दूर गेली आहे. ती आजही अस्तित्वात आहे, याचे एकमेव कारण म्हणजे देवाने नेहमीप्रमाणेच काही अवशिष्ट लोक जतन केले आहेत:
“बआलापुढे गुडघे न टेकलेले आणि त्याचे चुंबन न घेतलेले सात हजार” (१ राजे १९:१८).
या आज्ञेचे महत्त्व
आज्ञाधारकतेची आठवण
केस आणि दाढी यांविषयीची आज्ञा ही व्यक्तीच्या आज्ञाधारकतेची आणि जगाच्या प्रभावांपासून तिच्या वेगळेपणाची मूर्त आठवण आहे. सांस्कृतिक किंवा सामाजिक रूढींपेक्षा देवाच्या सूचनांचा मान राखण्यास समर्पित जीवनशैली ती दर्शवते.
येशू आणि त्याच्या प्रेषितांनी या आज्ञाधारकतेचा आदर्श घालून दिला. देवाच्या पवित्र नियमाशी असलेल्या आपल्या निष्ठेचा भाग म्हणून, अनेकदा दुर्लक्षित राहिलेली ही आज्ञा पुन्हा स्वीकारण्याची प्रेरणा त्यांच्या उदाहरणातून आजच्या विश्वासणाऱ्यांना मिळायला हवी.
येशू, त्याची दाढी आणि केस
सर्वोच्च आदर्श म्हणून येशू
येशू ख्रिस्ताने आपल्या जीवनाद्वारे, सार्वकालिक जीवन मिळवू इच्छिणाऱ्या प्रत्येकाने या जगात कसे जगावे याचा सर्वोच्च आदर्श आपल्यासमोर ठेवला. पित्याच्या सर्व आज्ञा पाळण्याचे महत्त्व त्याने दाखवून दिले; त्यात देवाच्या मुलांच्या केस आणि दाढीविषयीच्या आज्ञेचाही समावेश होता.
त्याचा आदर्श दोन महत्त्वाच्या बाबतींत मोलाचा आहे: त्याच्या काळातील लोकांसाठी आणि पुढील पिढ्यांतील शिष्यांसाठी.
रब्बींच्या परंपरांना आव्हान
त्याच्या काळात, तोरा पाळण्यातील येशूची निष्ठा यहुदी जीवनावर प्रभुत्व गाजवणाऱ्या अनेक रब्बींच्या शिकवणींना विरोध करणारी होती. या शिकवणी तोराप्रती अतिशय निष्ठावान असल्यासारख्या दिसत; परंतु प्रत्यक्षात त्या मुख्यतः मानवी परंपरा होत्या, ज्यांचा उद्देश लोकांना त्या परंपरांच्या “गुलामगिरीत” ठेवणे हा होता.
शुद्ध आणि निष्कलंक आज्ञाधारकता
तोराचे विश्वासूपणे पालन करून—त्याच्या दाढी आणि केसांविषयीच्या आज्ञांसह—येशूने या विकृतींना आव्हान दिले आणि देवाच्या नियमाप्रती आज्ञाधारकतेचा शुद्ध व निष्कलंक आदर्श दाखवला.
भविष्यवाणीत आणि त्याच्या दुःखसहनात येशूची दाढी
भविष्यवाणीत आणि येशूने सोसलेल्या दुःखातही त्याच्या दाढीचे महत्त्व दिसून येते. मशीहाच्या यातनांविषयी यशयाने केलेल्या भविष्यवाणीत, दुःख सहन करणारा सेवक म्हणून, येशूने सोसलेल्या यातनांपैकी एक म्हणजे त्याची दाढी ओढून उपटली जाणे: “मारणाऱ्यांना मी पाठ दिली, दाढी उपटणाऱ्यांना मी गाल पुढे केले; अपमान आणि थुंकणे यांपासून मी आपले तोंड लपवले नाही” (यशया ५०:६).
या तपशिलातून केवळ येशूने सोसलेले शारीरिक दुःखच नव्हे, तर कल्पनेपलीकडच्या यातनांसमोरही देवाच्या आज्ञांप्रती त्याची अढळ आज्ञाधारकता दिसून येते. त्याने जसे केले, तसेच जीवनाच्या सर्व अंगांत देवाच्या नियमाचा मान राखण्याची आजच्या त्याच्या अनुयायांना आठवण करून देणारा त्याचा आदर्श आजही सामर्थ्यशाली आहे.
या शाश्वत आज्ञेचे योग्य रीतीने पालन कसे करावे
केस आणि दाढीची लांबी
पुरुषांनी आपले केस आणि दाढी इतक्या लांबीचे ठेवावेत की दूरून पाहिल्यावरही त्यांना दोन्ही आहेत हे स्पष्ट दिसावे. ते खूप लांब किंवा खूप आखूड असावेत, हा मुख्य मुद्दा नाही; केस किंवा दाढी अतिशय जवळून छाटली जाऊ नये, ही मुख्य काळजी आहे.
नैसर्गिक कडा काढू नका
केस आणि दाढी त्यांच्या नैसर्गिक कडांवरून काढू नयेत. हा आज्ञेचा मुख्य मुद्दा असून तो इब्री शब्द पेआह (פאה) याच्याशी संबंधित आहे. याचा अर्थ बाह्यरेषा, कडा, सीमा, कोपरा किंवा बाजू असा होतो. हा शब्द प्रत्येक केसाच्या लांबीसाठी नव्हे, तर केस आणि दाढी यांच्या नैसर्गिक कडांसाठी वापरला आहे. उदाहरणार्थ, शेताच्या कडांबद्दलही हाच शब्द पेआह वापरला आहे: “तुमच्या भूमीची कापणी करताना शेताच्या अगदी कडांपर्यंत कापणी करू नका किंवा कापणीनंतर राहिलेले धान्य गोळा करू नका” (लेवीय १९:९).
स्पष्टच आहे की, हे गव्हाच्या (किंवा इतर कोणत्याही वनस्पतीच्या) लांबीविषयी किंवा उंचीविषयी नाही, तर स्वतः शेताच्या बाह्य कडेविषयी आहे. केस आणि दाढीबाबतही हाच अर्थ लागू होतो.
आज्ञेचे पालन करण्यासाठी आवश्यक गोष्टी
- दिसतील असे ठेवा: देवाने सांगितलेला फरक दिसून येईल अशा रीतीने केस आणि दाढी स्पष्टपणे दिसणारे व ओळखता येण्याजोगे असावेत.
- नैसर्गिक कडा जतन करा: केसांच्या रेषेच्या आणि दाढीच्या नैसर्गिक बाह्यरेषा काढणे किंवा बदलणे टाळा.
या तत्त्वांचे पालन करून पुरुष केस आणि दाढीविषयीच्या या दैवी सूचनेचे विश्वासूपणे पालन करू शकतात आणि देवाच्या शाश्वत आज्ञांचा हेतूप्रमाणे मान राखू शकतात.
देवाच्या या आज्ञेचे पालन न करण्यासाठी दिले जाणारे अवैध युक्तिवाद:
अवैध युक्तिवाद:
“ज्यांना दाढी ठेवायची आहे त्यांनीच आज्ञेचे पालन करावे”
काही पुरुष, ज्यांत मशीही पुढाऱ्यांचाही समावेश आहे, असा युक्तिवाद करतात की ते आपली दाढी पूर्णपणे काढतात, म्हणून त्यांना या आज्ञेचे पालन करण्याची गरज नाही. या अतार्किक विचारानुसार, एखाद्याने “दाढी ठेवायची” निवड केली तरच ही आज्ञा त्याला लागू होईल. दुसऱ्या शब्दांत, एखाद्या पुरुषाला दाढी (किंवा केस) वाढवायची असेल, तरच त्याने देवाच्या सूचनांचे पालन करणे आवश्यक ठरेल.
ही सोयीस्कर सबब पवित्र ग्रंथात आढळत नाही. यात कोणतीही सशर्त “जर” किंवा “असे झाल्यास” अशी अट नाही; केस आणि दाढी कशी ठेवावी याविषयी केवळ स्पष्ट सूचना आहेत. हाच तर्क लावल्यास, शब्बाथासारख्या इतर आज्ञाही नाकारता येतील:
- “मी सातवा दिवस पाळत नाही, कारण मी कोणताही दिवस पाळत नाही,” किंवा
- “माझ्या ताटात कोणत्या प्रकारचे मांस आहे हे मी कधीच विचारत नाही, त्यामुळे निषिद्ध मांसाबद्दल मला काळजी करण्याची गरज नाही.”
अशा वृत्तीने देवाचे मन वळत नाही, कारण त्या व्यक्तीच्या दृष्टीने देवाचे नियम आनंददायी गोष्ट नसून, नसते तर बरे झाले असते असा त्रास आहेत, हे त्याला दिसते. स्तोत्रकर्त्यांच्या वृत्तीपेक्षा ही वृत्ती अगदीच वेगळी आहे:
“हे प्रभू, तुझे नियम समजून घेण्यास मला शिकव; मग मी त्यांचे नेहमी पालन करीन. तुझा नियम पाळता यावा आणि पूर्ण मनाने त्याचे आज्ञापालन करता यावे, यासाठी मला समज दे” (स्तोत्रसंहिता ११९:३३-३४).
अवैध युक्तिवाद:
“दाढी आणि केसांविषयीची आज्ञा शेजारील राष्ट्रांच्या मूर्तिपूजक प्रथांशी संबंधित होती”
केस आणि दाढीविषयीच्या आज्ञेचा अनेकदा असा चुकीचा अर्थ लावला जातो की ती मृतांशी संबंधित मूर्तिपूजक विधींविषयी आहे; कारण त्याच अध्यायातील लगतच्या वचनांत देवाने निषिद्ध ठरवलेल्या प्रथांचा उल्लेख आहे. परंतु या उताऱ्याचा संदर्भ आणि यहुदी परंपरा तपासली असता, या अर्थाला शास्त्रलेखाचा भक्कम आधार नसल्याचे लक्षात येते.
ही आज्ञा वैयक्तिक दिसण्याविषयीची स्पष्ट सूचना आहे; तिच्यात मृतांशी संबंधित मूर्तिपूजक प्रथांचा किंवा इतर कोणत्याही मूर्तिपूजक रिवाजाचा उल्लेख नाही.
लेवीय १९ चा व्यापक संदर्भ
लेवीयमधील या अध्यायात दैनंदिन जीवनाच्या आणि नैतिकतेच्या विविध पैलूंचा समावेश करणारे अनेक नियम आहेत. त्यांत पुढील आज्ञांचा समावेश आहे:
- ज्योतिषविद्या आणि जादूटोणा न करणे (लेवीय १९:२६)
- मृतांसाठी शरीरावर जखमा न करणे किंवा गोंदवून न घेणे (लेवीय १९:२८)
- वेश्याव्यवसाय न करणे (लेवीय १९:२९)
- परदेशीयांशी चांगले वागणे (लेवीय १९:३३-३४)
- वृद्धांचा मान राखणे (लेवीय १९:३२)
- प्रामाणिक वजनमापे वापरणे (लेवीय १९:३५-३६)
- वेगवेगळ्या प्रकारच्या बियाण्यांची पेरणी एकत्र न करणे (लेवीय १९:१९)
या प्रत्येक नियमातून इस्राएल लोकांमध्ये पवित्रता आणि सुव्यवस्था असावी, याविषयी देवाची विशिष्ट चिंता दिसून येते. म्हणून प्रत्येक आज्ञेचा स्वतंत्रपणे विचार करणे आवश्यक आहे. वचन २८ मध्ये मृतांसाठी शरीरावर जखमा करण्याचा उल्लेख आहे आणि वचन २६ मध्ये जादूटोण्याचा उल्लेख आहे, एवढ्याच कारणावरून केस आणि दाढी न कापण्याची आज्ञा मूर्तिपूजक प्रथांशी संबंधित आहे, असा दावा करता येत नाही.
आज्ञेत कोणतीही सशर्त अट नाही
शास्त्रलेखात कोणतेही अपवाद नाहीत
तनाखमध्ये केस आणि दाढी काढण्याचा संबंध शोकप्रसंगाशी जोडणारे काही उतारे असले, तरी शोक व्यक्त करण्यासाठी तसे केले जात नसेल तर पुरुष केस आणि दाढी काढू शकतो, असे शास्त्रलेखात कुठेही म्हटलेले नाही.
आज्ञेला जोडलेली ही सशर्त अट मानवी भर आहे—देवाने आपल्या नियमात न घातलेले अपवाद निर्माण करण्याचा हा प्रयत्न आहे. अशा अर्थामुळे पवित्र ग्रंथात नसलेल्या अटी जोडल्या जातात आणि संपूर्ण आज्ञाधारकतेपासून दूर राहण्याची सबब शोधली जाते, हे उघड होते.
आज्ञांमध्ये बदल करणे म्हणजे बंडखोरी
स्पष्टपणे दिलेल्या आज्ञेचे पालन करण्याऐवजी वैयक्तिक सोयीनुसार आज्ञा बदलण्याची ही वृत्ती देवाच्या इच्छेपुढे शरण जाण्याच्या भावनेविरुद्ध आहे. मृतांसाठी केस काढण्याचा उल्लेख असलेले उतारे इशारा देतात की, केस आणि दाढीविषयीची आज्ञा मोडण्याचे समर्थन ही सबब करू शकत नाही.
सनातनी यहुदी
आज्ञेबद्दलची त्यांची समज
केस आणि दाढी कापण्यासंबंधीच्या काही तपशिलांबद्दल त्यांची समज स्पष्टपणे चुकीची असली, तरी प्राचीन काळापासून सनातनी यहुद्यांनी लेवीय १९:२७ मधील आज्ञा मूर्तिपूजक प्रथांशी संबंधित नियमांपासून वेगळी असल्याचेच समजले आहे.
ही मनाई पवित्रता आणि वेगळेपणाचे तत्त्व दर्शवते, आणि तिचा शोक किंवा मूर्तिपूजक विधींशी संबंध नाही, हा फरक ते कायम मान्य करतात.
इब्री शब्दांचे विश्लेषण
वचन २७ मध्ये वापरलेले इब्री शब्द, जसे की तक्किफू (תקפו), ज्याचा अर्थ “भोवतीचे कापणे किंवा दाढी करणे” असा होतो, आणि तश्चित (תשחית), ज्याचा अर्थ “हानी करणे” किंवा “नष्ट करणे” असा होतो, हे दाखवतात की देव आपल्या लोकांकडून अपेक्षित असलेल्या पवित्रतेच्या प्रतिमेचा अनादर होईल अशा रीतीने पुरुषाचे नैसर्गिक रूप बदलण्यास मनाई आहे.
आधीच्या किंवा पुढील वचनांत वर्णन केलेल्या मूर्तिपूजक प्रथांशी याचा थेट संबंध नाही.
पवित्रतेचे तत्त्व म्हणून ही आज्ञा
लेवीय १९:२७ मूर्तिपूजक विधींशी संबंधित आहे, असा दावा चुकीचा आणि पक्षपाती आहे. हे वचन इस्राएल लोकांच्या आचरणाला आणि बाह्यरूपाला दिशा देणाऱ्या आज्ञांच्या संचाचा भाग आहे. इतर उताऱ्यांत उल्लेखिलेल्या शोकविधी किंवा मूर्तिपूजक विधींपासून वेगळी असलेली स्वतंत्र आज्ञा, असाच त्याचा नेहमी अर्थ घेतला गेला आहे.
येशूची शिकवण: वचनाने आणि उदाहरणाने
ख्रिस्ताचा खरा अनुयायी प्रत्येक गोष्टीसाठी त्याच्या जीवनाला आदर्श मानतो. जर आपण त्याच्यावर प्रेम करतो, तर आपण पित्याची आणि पुत्राची आज्ञा पाळू, हे येशूने स्पष्ट केले.
ही मागणी दुर्बलांसाठी नाही; तर ज्यांची नजर देवाच्या राज्यावर खिळलेली आहे आणि सार्वकालिक जीवन मिळवण्यासाठी काहीही करण्याची तयारी आहे, त्यांच्यासाठी आहे—यामुळे मित्र, चर्च आणि कुटुंब यांच्याकडून विरोध झाला तरी.
ख्रिस्ती धर्मातील बहुतेकांकडून दुर्लक्षित आज्ञा
केस आणि दाढी यांविषयीच्या आज्ञा, Tzitzit, सुंता, शब्बाथ आणि निषिद्ध मांस यांकडे जवळजवळ संपूर्ण ख्रिस्ती धर्म दुर्लक्ष करतो. लोकांच्या प्रवाहाबरोबर जाण्यास नकार देणाऱ्यांना निश्चितच छळ सहन करावा लागेल, असे येशूने आपल्याला सांगितले होते.
देवाची आज्ञा पाळण्यासाठी धैर्य लागते; पण त्याचे प्रतिफळ सार्वकालिक जीवन आहे.