हे पृष्ठ देव ज्या विवाहसंबंधांना मान्यता देतो त्यांविषयीच्या मालिकेचा भाग आहे आणि त्याचा क्रम पुढीलप्रमाणे आहे:
- परिशिष्ट 7a: कुमारी स्त्रिया, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया: देव मान्यता देतो असे विवाहसंबंध
- परिशिष्ट 7b: घटस्फोटाचे प्रमाणपत्र — सत्य आणि गैरसमज
- परिशिष्ट 7c: मार्क 10:11-12 आणि व्यभिचारातील खोटी समानता (सध्याचे पृष्ठ).
- परिशिष्ट 7d: प्रश्न आणि उत्तरे — कुमारी स्त्रिया, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रिया
घटस्फोटाच्या शिकवणीत मार्क 10 चा अर्थ
या लेखात मार्क 10:11-12 च्या चुकीच्या अर्थांचे खंडन केले आहे. या अर्थांनुसार, येशूने व्यभिचाराच्या बाबतीत पुरुष आणि स्त्रियांना समान ठरवले किंवा यहुदी संदर्भात स्त्रिया घटस्फोटाची सुरुवात करू शकतात असे शिकवले.
प्रश्न: मार्क 10:11-12 हा येशूने घटस्फोटाविषयी देवाचा नियम बदलल्याचा पुरावा आहे का?
उत्तर: हा पुरावा नाही—मुळीच नाही. मार्क 10:11-12 मध्ये येशू (1) स्त्रीही व्यभिचाराची बळी ठरू शकते आणि (2) स्त्रीही आपल्या पतीला घटस्फोट देऊ शकते असे शिकवतो, या कल्पनेविरुद्ध सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा हा आहे की अशी समजूत या विषयावरील शास्त्रलेखांच्या सर्वसाधारण शिकवणीशी विसंगत आहे.
धर्मशास्त्रीय व्याख्येतील एक आवश्यक तत्त्व असे आहे की, एखादी शिकवण एकाच वचनाच्या आधारावर उभी करू नये. इतर प्रेरित ग्रंथ आणि लेखक काय म्हणतात यासह संपूर्ण बायबलमधील संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक आहे. शास्त्रलेखांची सैद्धांतिक अखंडता टिकवून ठेवण्यासाठी आणि संदर्भापासून वेगळ्या किंवा विकृत अर्थांपासून बचाव करण्यासाठी हे मूलभूत तत्त्व आहे.
दुसऱ्या शब्दांत, मार्कमधील या वाक्यांशावरून काढलेले हे दोन चुकीचे अर्थ इतके गंभीर आहेत की, या ठिकाणी येशूने पूर्वजांपासून या विषयाबद्दल देवाने शिकवलेले सर्व काही बदलले, असा दावा आपण करू शकत नाही.
जर ही खरोखरच मशीहाकडून आलेली नवी सूचना असती, तर ती इतरत्र—आणि अधिक स्पष्टपणे—दिसली असती; विशेषतः डोंगरावरील प्रवचनात, जिथे घटस्फोटाच्या विषयावर भाष्य केले गेले. आपल्याला पुढीलप्रमाणे काहीतरी आढळले असते:
“पूर्वीच्या लोकांना असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: पुरुष आपली पत्नी सोडून दुसऱ्या कुमारी स्त्रीशी किंवा विधवेशी लग्न करू शकतो. पण मी तुम्हांला सांगतो: जर तो दुसऱ्या स्त्रीशी संबंध जोडण्यासाठी आपल्या पत्नीला सोडतो, तर तो पहिल्या पत्नीविरुद्ध व्यभिचार करतो…”
पण, हे उघडच आहे की, असे काहीही नाही.
मार्क 10 चे भाष्य
मार्क 10 चा संदर्भ अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हा उतारा अशा काळात लिहिला गेला, जेव्हा घटस्फोटासाठी फारच कमी नियम होते आणि स्त्री-पुरुष दोघेही घटस्फोट सुरू करू शकत होते—मोशे किंवा शमुवेल यांच्या काळातील परिस्थितीपेक्षा ही फार वेगळी होती. योहान बाप्तिस्मा देणाऱ्याला तुरुंगात का टाकले गेले, याचा विचार करा. हा हेरोदाच्या काळातील पॅलेस्टाइन होता; पूर्वजांचा काळ नव्हता.
त्या काळात यहुदी लोकांवर विवाह, शारीरिक रूप, स्त्रियांचा अधिकार इत्यादी बाबींमध्ये ग्रीको-रोमन समाजाच्या रीतिरिवाजांचा मोठा प्रभाव पडला होता.
कोणत्याही कारणासाठी घटस्फोट देण्याची शिकवण
रब्बी हिल्लेल यांनी शिकवलेली कोणत्याही कारणासाठी घटस्फोट देण्याची शिकवण ही यहुदी पुरुषांवर आलेल्या सामाजिक दबावाचा परिणाम होती. पतित मानवांना स्वाभाविकपणे वाटते तसे, त्यांनाही आपल्या पत्नींना सोडून अधिक आकर्षक, तरुण किंवा श्रीमंत घराण्यातील स्त्रियांशी लग्न करायचे होते.
दुर्दैवाने, ही मनोवृत्ती आजही जिवंत आहे, चर्चमध्येही, जिथे पुरुष आपल्या पत्नींना सोडून इतर स्त्रियांशी संबंध जोडतात—आणि जवळजवळ नेहमीच त्या स्त्रियांचाही आधी घटस्फोट झालेला असतो.
भाषेशी संबंधित तीन मुख्य मुद्दे
मार्क 10:11 मधील तीन महत्त्वाचे शब्द या मजकुराचा खरा अर्थ स्पष्ट करण्यास मदत करतात:
και λεγει αυτοις Ος εαν απολυση την γυναικα αυτου και γαμηση αλλην μοιχαται ἐπ’ αὐτήν
γυναικα (gynaika)
γυναίκα हे γυνή या शब्दाचे द्वितीया विभक्तीतील एकवचनी रूप आहे. मार्क 10:11 सारख्या वैवाहिक संदर्भात हा शब्द नेमकेपणाने विवाहित स्त्रीसाठी वापरला जातो—सर्वसाधारण अर्थाने स्त्रीसाठी नव्हे. यावरून दिसते की येशूचे उत्तर विवाहाच्या कराराच्या उल्लंघनावर केंद्रित आहे; विधवा किंवा कुमारी स्त्रियांशी नव्याने होणाऱ्या वैध विवाहसंबंधांवर नव्हे.
ἐπ’ (epí)
ἐπί हे शब्दयोगी अव्यय सामान्यतः “वर,” “सह,” “वरच्या बाजूला,” “आत” असा अर्थ देते. काही भाषांतरे या वचनात “विरुद्ध” हा अर्थ निवडतात; पण ἐπί चा हा सर्वाधिक सामान्य अर्थछटा नाही—विशेषतः भाषिक आणि धर्मशास्त्रीय संदर्भ लक्षात घेतल्यास.
उदाहरणार्थ, जगात सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या बायबल असलेल्या NIV (न्यू इंटरनॅशनल व्हर्जन) मध्ये, ἐπί या शब्दाच्या 832 उल्लेखांपैकी केवळ 35 ठिकाणी त्याचे भाषांतर “विरुद्ध” असे केले आहे; बाकीच्या ठिकाणी व्यक्त होणारी कल्पना “वर,” “वरच्या बाजूला,” “आत,” “सह” अशी आहे.
αὐτήν (autēn)
αὐτήν हे αὐτός या सर्वनामाचे स्त्रीलिंगी एकवचनी द्वितीया विभक्तीतील रूप आहे. मार्क 10:11 च्या बायबलमधील ग्रीक (कोइने) व्याकरणानुसार, “αὐτήν” (autēn—तिला) हा शब्द येशू कोणत्या स्त्रीविषयी बोलत आहे हे स्पष्ट करत नाही.
व्याकरणातील संदिग्धता दोन संभाव्य पूर्वसंदर्भांमुळे निर्माण होते:
- τὴν γυναῖκα αὐτοῦ (“त्याची पत्नी”) — पहिली स्त्री
- ἄλλην (“दुसरी [स्त्री]”) — दुसरी स्त्री
दोन्ही शब्द स्त्रीलिंगी, एकवचनी, द्वितीया विभक्तीतील आहेत आणि एकाच वाक्यरचनेत येतात. त्यामुळे “αὐτήν” चा संदर्भ व्याकरणदृष्ट्या संदिग्ध ठरतो.
संदर्भानुसार केलेले भाषांतर
मूळ मजकुरातील शब्दांचा विचार करता, ऐतिहासिक, भाषिक आणि सैद्धांतिक संदर्भाशी सर्वाधिक सुसंगत भाषांतर असेल:
“जो कोणी आपल्या पत्नीला (γυναίκα) सोडून दुसरीशी लग्न करतो—म्हणजे दुसरी γυναίκα, दुसऱ्या कोणाची तरी आधीपासून पत्नी असलेली स्त्री—तो तिच्याशी व्यभिचार करतो; तिच्यावर/तिच्या आत/तिच्या वर/तिच्यासोबत (ἐπί).”
अर्थ स्पष्ट आहे: जो पुरुष आपल्या वैध पत्नीला सोडून दुसऱ्या पुरुषाची आधीपासून पत्नी असलेल्या स्त्रीशी संबंध जोडतो (म्हणून ती कुमारी नसते), तो या नव्या स्त्रीशी व्यभिचार करतो—तिचा आत्मा आधीच दुसऱ्या पुरुषाशी जोडलेला असतो.
“apolýō” या क्रियापदाचा खरा अर्थ
मार्क 10:12 मध्ये स्त्रीने सुरू केलेल्या कायदेशीर घटस्फोटाला—आणि त्यामुळे तिला दुसऱ्या पुरुषाशी लग्न करण्याची मुभा मिळते याला—बायबलमधील आधार आहे, अशी कल्पना कालविसंगत आहे आणि मूळ बायबलमधील संदर्भात तिला कोणताही आधार नाही.
पहिले कारण असे की, त्याच वचनात येशू वाक्याचा शेवट असे सांगून करतो की, ती दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध जोडली तर त्या दोघांकडून व्यभिचार होतो—मत्तय 5:32 मध्ये तो नेमके हेच सांगतो. पण भाषेच्या दृष्टीने ही चूक बहुतेक बायबलमध्ये “घटस्फोट देणे” असे भाषांतर केलेल्या क्रियापदाच्या खऱ्या अर्थामुळे उद्भवते: ἀπολύω (apolýō).
“घटस्फोट देणे” हे भाषांतर आधुनिक रीतिरिवाज दर्शवते; परंतु बायबलच्या काळात ἀπολύω चा साधा अर्थ असा होता: मुक्त करणे, सोडून देणे, मोकळे करणे, दूर पाठवणे—तसेच इतर शारीरिक किंवा नातेसंबंधांशी निगडित कृती. बायबलमधील वापरात ἀπολύω या शब्दाला कायदेशीर अर्थछटा नाही—तो विभक्त होणे दर्शवणारे क्रियापद आहे; औपचारिक कायदेशीर कारवाई सूचित करणारे नाही.
दुसऱ्या शब्दांत, मार्क 10:12 मध्ये एवढेच सांगितले आहे की स्त्री आपल्या पतीला सोडून दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध जोडते आणि पहिला पती अजून जिवंत असतो, तर ती व्यभिचार करते—कायदेशीर मुद्द्यांमुळे नव्हे, तर अजूनही अस्तित्वात असलेला करार ती मोडते म्हणून.
निष्कर्ष
मार्क 10:11-12 चे योग्य वाचन शास्त्रलेखांच्या इतर भागांशी सुसंगत राहते. ते कुमारी स्त्रिया आणि विवाहित स्त्रिया यांच्यातील भेद जपते आणि चुकीच्या भाषांतरामुळे संदिग्ध झालेल्या एका वाक्यांशाच्या आधारावर नवी शिकवण मांडणे टाळते.