हे पान चौथ्या आज्ञेवरील मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:

1. परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—दोन वेगळ्या गोष्टी
2. परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
3. परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथची तत्त्वे लागू करणे
4. परिशिष्ट 5d: शब्बाथच्या दिवशी भोजन — व्यावहारिक मार्गदर्शन (सध्याचे पान).
5. परिशिष्ट 5e: शब्बाथच्या दिवशी प्रवासाची साधने
6. परिशिष्ट 5f: शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन
7. परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ — वास्तविक जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाणे

मागील लेखात आपण शब्बाथ पाळण्यासाठीच्या दोन मार्गदर्शक सवयी सांगितल्या—आधीच तयारी करणे आणि एखादी गोष्ट आवश्यक आहे का, हे थांबून स्वतःला विचारणे. तसेच, मिश्र कुटुंबात शब्बाथ कसा पाळावा, याचाही विचार केला. आता या तत्त्वांचा सर्वाधिक उपयोग होणाऱ्या पहिल्या व्यावहारिक क्षेत्रांपैकी एका क्षेत्राकडे वळूया: भोजन.

विश्वासणारे शब्बाथ पाळण्याचा निर्णय घेतात, तेव्हा लगेचच जेवणाविषयी प्रश्न उद्भवतात. मी स्वयंपाक करू का? ओव्हन किंवा मायक्रोवेव्ह वापरू शकतो का? बाहेर जाऊन जेवणे किंवा अन्न मागवून घेणे याबद्दल काय? खाणे हा दैनंदिन जीवनाचा इतका नेहमीचा भाग असल्यामुळे, या विषयात लवकरच संभ्रम निर्माण होतो. या लेखात आपण पवित्र शास्त्र काय सांगते, प्राचीन इस्राएली लोकांनी त्याचा अर्थ कसा घेतला असता आणि ही तत्त्वे आधुनिक काळात कशी लागू होतात, हे पाहू.

भोजन आणि शब्बाथ: अग्नीच्या पलीकडे

अग्नीवर रब्बींचा भर

रब्बींच्या यहुदी धर्मातील शब्बाथविषयक सर्व नियमांपैकी, निर्गम ३५:३ मधील अग्नी पेटवण्यास मनाई हा एक महत्त्वाचा नियम आहे. या बायबलवचनाच्या आधारे अनेक ऑर्थोडॉक्स यहुदी धर्माधिकारी ज्योत पेटवणे किंवा विझवणे, उष्णता निर्माण करणारी उपकरणे चालवणे, अथवा विजेची उपकरणे वापरणे—उदाहरणार्थ, दिव्याचे बटण दाबणे, लिफ्टचे बटण दाबणे किंवा फोन सुरू करणे—यांना मनाई करतात. त्यांच्या मते, या कृती अग्नी पेटवण्याचेच वेगवेगळे प्रकार आहेत, म्हणून शब्बाथच्या दिवशी त्या निषिद्ध आहेत. हे नियम सुरुवातीला देवाचा सन्मान करण्याच्या इच्छेतून आलेले वाटू शकतात; पण अशा कठोर अर्थलावण्यांमुळे लोक देवाच्या दिवसात आनंद मानण्याऐवजी मानवनिर्मित नियमांच्या बंधनात अडकू शकतात. धार्मिक पुढाऱ्यांना उद्देशून बोलताना येशूने ज्या प्रकारच्या शिकवणींचा कठोर निषेध केला, त्याच या शिकवणी आहेत. त्याने म्हटल्याप्रमाणे: “अहो नियमशास्त्रज्ञांनो, तुम्हांला धिक्कार असो! कारण तुम्ही लोकांवर वाहण्यास कठीण असे ओझे लादता, आणि त्यांना मदत करण्यासाठी तुम्ही स्वतः एका बोटानेही ते ओझे उचलत नाही” (लूक ११:४६).

चौथी आज्ञा: श्रम विरुद्ध विश्रांती, अग्नी नव्हे

याउलट, उत्पत्ति २ आणि निर्गम २० मध्ये शब्बाथ हा श्रम थांबवण्याचा दिवस म्हणून मांडला आहे. उत्पत्ति २:२-३ मध्ये देवाने आपले सृष्टीचे काम थांबवून सातव्या दिवसाला पवित्र केले, असे दिसते. निर्गम २०:८-११ मध्ये इस्राएलला शब्बाथ आठवण्याची आणि कोणतेही काम न करण्याची आज्ञा दिली आहे. भर हा साधनांवर (अग्नी, अवजारे किंवा प्राणी) नसून श्रम करण्याच्या कृतीवर आहे. प्राचीन जगात अग्नी पेटवण्यासाठी मोठे कष्ट घ्यावे लागत: लाकूड गोळा करणे, ठिणग्या पाडणे आणि उष्णता टिकवून ठेवणे. हाच मुद्दा स्पष्ट करण्यासाठी मोशे इतर कष्टाची कामे सांगू शकला असता; पण सातव्या दिवशी काम करण्याचा एक सर्वसामान्य मोह असल्यामुळे अग्नीचे उदाहरण दिले असावे (गणना १५:३२-३६). तरीही, आज्ञेत रोजचे काम थांबवण्यावर भर आहे; अग्नीचा वापर करण्यास मनाई करण्यावर नाही. हिब्रू भाषेत שָׁבַת (शावत) याचा अर्थ “थांबणे” असा आहे, आणि याच क्रियापदापासून שַׁבָּת (शब्बाथ) हे नाव आले आहे.

भोजनाविषयी व्यवहार्य दृष्टिकोन

या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, आज विश्वासणाऱ्यांनी शब्बाथच्या दिवशी आधीच अन्न तयार ठेवावे आणि त्याच्या पवित्र वेळेत कष्टाची कामे कमीत कमी करावीत, असे शब्बाथ सांगतो. विस्तृत जेवण बनवणे, सुरुवातीपासून अन्न तयार करणे किंवा स्वयंपाकघरातील इतर कष्टाची कामे शब्बाथच्या दिवशी नव्हे, तर आधीच करावीत. तथापि, साधे भोजन तयार करण्यासाठी किंवा आधी शिजवलेले अन्न गरम करण्यासाठी स्टोव्ह, ओव्हन, मायक्रोवेव्ह किंवा मिक्सर यांसारखी आधुनिक उपकरणे अगदी थोड्या कष्टाने वापरणे शब्बाथच्या भावनेशी सुसंगत आहे. मुद्दा केवळ बटण दाबण्याचा किंवा स्विच चालू करण्याचा नाही; तर पवित्र शब्बाथच्या दिवशी स्वयंपाकघराचा असा वापर करण्याचा आहे, ज्यामुळे नेहमीच्या आठवड्यातील कामासारखे काम घडते. शब्बाथ मुख्यतः विश्रांतीसाठी समर्पित असावा.

शब्बाथच्या दिवशी बाहेर जेवणे

आधुनिक काळातील शब्बाथ पाळणाऱ्यांकडून होणाऱ्या सर्वांत सामान्य चुकांपैकी एक म्हणजे शब्बाथच्या दिवशी बाहेर जाऊन जेवणे. यामुळे विश्रांती मिळते असे वाटू शकते—अखेर, तुम्ही स्वयंपाक करत नसता—पण चौथी आज्ञा स्पष्टपणे इतरांना तुमच्यासाठी काम करायला लावण्यास मनाई करते: “तू कोणतेही काम करू नकोस; तू, तुझा मुलगा किंवा मुलगी, तुझा दास किंवा दासी, तुझी जनावरे, अथवा तुझ्या नगरांत राहणारा कोणताही परका” (निर्गम २०:१०). तुम्ही उपाहारगृहात जेवता, तेव्हा तेथील कर्मचाऱ्यांना तुमच्यासाठी स्वयंपाक करायला, वाढायला, साफसफाई करायला आणि पैशांचा व्यवहार करायला भाग पाडता; म्हणजेच शब्बाथच्या दिवशी ते तुमच्यासाठी काम करतात. प्रवासात असतानाही किंवा खास प्रसंगीही, या पद्धतीमुळे त्या दिवसाचा उद्देश निष्फळ ठरतो. जेवणाचे आधीच नियोजन करून साधे, लगेच खाता येईल असे अन्न सोबत आणल्यास इतरांना तुमच्यासाठी श्रम करायला न लावता तुम्ही चांगले जेवू शकता.

अन्न पोहोचवणाऱ्या सेवांचा वापर

Uber Eats, DoorDash किंवा अशा इतर ॲप्सद्वारे अन्न मागवण्यालाही हेच तत्त्व लागू होते. विशेषतः तुम्ही थकलेले असाल किंवा प्रवासात असाल, तर ही सोय मोहक वाटू शकते; पण ऑर्डर दिल्यावर दुसऱ्या कोणालातरी खरेदी करणे, अन्न तयार करणे, ते वाहून नेणे आणि तुमच्या दारापर्यंत पोहोचवणे आवश्यक होते—हे सर्व पवित्र वेळेत तुमच्यासाठी केलेले श्रम आहेत. हे शब्बाथच्या भावनेच्या आणि इतरांना तुमच्यासाठी काम करायला लावू नये या आज्ञेच्या थेट विरोधात आहे. यापेक्षा चांगला मार्ग म्हणजे आधीच नियोजन करणे: प्रवासासाठी अन्न सोबत बांधून घेणे, आदल्या दिवशी जेवण तयार करणे किंवा आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी टिकाऊ पदार्थ जवळ ठेवणे. असे केल्याने तुम्ही देवाच्या आज्ञेचा आणि अन्यथा तुमच्यासाठी काम करणाऱ्या लोकांच्या प्रतिष्ठेचा, या दोन्हींचा आदर करता.