हा लेख चौथ्या आज्ञेवरील मालिकेचा भाग आहे: शब्बाथ:
- परिशिष्ट 5a: शब्बाथ आणि चर्चला जाण्याचा दिवस—या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत (सध्याचे पृष्ठ).
- परिशिष्ट 5b: आधुनिक काळात शब्बाथ कसा पाळावा
- परिशिष्ट 5c: दैनंदिन जीवनात शब्बाथची तत्त्वे लागू करणे
- परिशिष्ट 5d: शब्बाथच्या दिवशीचे अन्न—व्यावहारिक मार्गदर्शन
- परिशिष्ट 5e: शब्बाथच्या दिवशीची वाहतूक
- परिशिष्ट 5f: शब्बाथच्या दिवशी तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन
- परिशिष्ट 5g: काम आणि शब्बाथ—वास्तवातील आव्हानांचा सामना
चर्चला जाण्याचा दिवस कोणता?
उपासनेसाठी विशिष्ट दिवसाची आज्ञा नाही
या अभ्यासाची सुरुवात थेट मुद्द्याला हात घालून करू या: ख्रिश्चनाने कोणत्या दिवशी चर्चला जावे, हे सांगणारी देवाची कोणतीही आज्ञा नाही; पण त्याने कोणत्या दिवशी विश्रांती घ्यावी, हे ठरवणारी आज्ञा आहे.
ख्रिश्चन पेन्टेकोस्टल, बॅप्टिस्ट, कॅथलिक, प्रेस्बिटेरियन किंवा अन्य कोणत्याही पंथाचा असू शकतो; तो रविवारी किंवा इतर कोणत्याही दिवशी उपासना व बायबल-अभ्यासासाठी जाऊ शकतो. पण त्यामुळे देवाने नेमून दिलेल्या दिवशी—सातव्या दिवशी—विश्रांती घेण्याच्या त्याच्या कर्तव्यापासून त्याला सूट मिळत नाही.
उपासना कोणत्याही दिवशी करता येते
पृथ्वीवरील आपल्या मुलांनी कोणत्या दिवशी त्याची उपासना करावी, हे देवाने कधीही ठरवून दिले नाही: शनिवार नाही, रविवार नाही, सोमवार, मंगळवार इत्यादीही नाही.
ख्रिश्चनाला प्रार्थना, स्तुती आणि अभ्यासाद्वारे देवाची उपासना ज्या दिवशी करायची असेल, त्या दिवशी तो तसे करू शकतो—एकट्याने, कुटुंबासोबत किंवा समूहात. देवाची उपासना करण्यासाठी तो आपल्या बंधूंसोबत ज्या दिवशी एकत्र येतो, त्याचा चौथ्या आज्ञेशी काहीही संबंध नाही; तसेच पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा यांनी दिलेल्या इतर कोणत्याही आज्ञेशीही त्याचा संबंध नाही.
सातव्या दिवसाची आज्ञा
लक्ष विश्रांतीवर आहे, उपासनेवर नाही
देवाला खरोखरच आपल्या मुलांनी शब्बाथच्या दिवशी (किंवा रविवारी) मंडपात, मंदिरात किंवा चर्चमध्ये जावे असे वाटले असते, तर त्याने आज्ञेत हा महत्त्वाचा तपशील नक्कीच सांगितला असता.
पण आपण पुढे पाहू, तसे कधीही झाले नाही. आज्ञेत केवळ एवढेच सांगितले आहे की, देवाने पवित्र केलेल्या दिवशी आपण काम करू नये किंवा कोणाकडूनही—अगदी प्राण्यांकडूनही—काम करवून घेऊ नये.
देवाने सातवा दिवस कशासाठी वेगळा ठेवला?
पवित्र शास्त्रात अनेक ठिकाणी देव शब्बाथचा उल्लेख पवित्र दिवस (वेगळा केलेला, समर्पित) असा करतो. सृष्टीच्या आठवड्यापासूनच याची सुरुवात होते: “देवाने आपण केलेले काम सातव्या दिवशी पूर्ण केले आणि त्या दिवशी आपण केलेल्या सर्व कामापासून विश्रांती घेतली [इब्री. שׁבת (शब्बाथ) क्रि. थांबणे, विश्रांती घेणे, विरत राहणे]. देवाने सातव्या दिवसाला आशीर्वाद दिला आणि तो पवित्र केला [इब्री. קדוש (कदोश) वि. पवित्र, समर्पित, वेगळा केलेला], कारण त्याने त्या दिवशी आपण निर्माण केलेल्या व केलेल्या सर्व कामापासून विश्रांती घेतली” (उत्पत्ति २:२-३).
शब्बाथचा हा पहिला उल्लेख आज्ञेचा पाया घालतो; पुढे देवाने ही आज्ञा आपल्याला अधिक तपशीलाने दिली. तिचा आशय असा आहे:
- १. निर्माणकर्त्याने हा दिवस त्याच्या आधीच्या सहा दिवसांपासून वेगळा केला (रविवार, सोमवार, मंगळवार इत्यादी).
- २. त्याने या दिवशी विश्रांती घेतली. निर्माणकर्त्याला विश्रांतीची गरज नाही, हे आपल्याला माहीत आहे; कारण देव आत्मा आहे (योहान ४:२४). तथापि, सातव्या दिवशी पृथ्वीवरील आपल्या मुलांनी काय करावे अशी त्याची अपेक्षा आहे, हे आपल्याला समजावे म्हणून त्याने मानवांसाठी समजण्याजोगी ही भाषा वापरली. धर्मशास्त्रात या भाषेला मानवकल्पनारोपण म्हणतात: विश्रांती घेणे—इब्री भाषेत शब्बाथ.
शब्बाथ आणि पाप
सातव्या दिवसाला इतर दिवसांपासून पवित्र (किंवा वेगळे) करण्याची घटना मानवी इतिहासाच्या इतक्या आरंभी घडली, ही गोष्ट महत्त्वाची आहे. त्यामुळे या विशिष्ट दिवशी आपण विश्रांती घ्यावी ही निर्माणकर्त्याची इच्छा पापाशी संबंधित नाही, हे स्पष्ट होते; कारण त्या वेळी पृथ्वीवर पाप अस्तित्वात आलेले नव्हते. यावरून असे दिसते की स्वर्गात आणि नव्या पृथ्वीवरही आपण सातव्या दिवशी विश्रांती घेत राहू.
शब्बाथ आणि यहुदी धर्म
ही यहुदी धर्माची परंपरा नाही, हेही आपण लक्षात घेतो; कारण यहुद्यांचा पूर्वज अब्राहाम अनेक शतकांनंतरच रंगमंचावर येणार होता. उलट, या दिवशी देवाचे वर्तन आपल्या पृथ्वीवरील खऱ्या मुलांना दाखवणे, हा त्यामागचा हेतू आहे, जेणेकरून येशूप्रमाणे आपण आपल्या पित्याचे अनुकरण करू शकू: “मी तुम्हांला खरेखरे सांगतो, पुत्राला स्वतःहून काही करता येत नाही; पिता जे करीत असलेला तो पाहतो, तेच तो करतो. कारण पिता जे काही करतो, तेच पुत्रही त्याचप्रमाणे करतो” (योहान ५:१९).
चौथ्या आज्ञेविषयी अधिक तपशील
उत्पत्तीतील सातवा दिवस
उत्पत्तीमधील हा संदर्भ आहे. निर्माणकर्त्याने सातवा दिवस इतर सर्व दिवसांपासून वेगळा केला आणि हा विश्रांतीचा दिवस आहे, हे यातून अगदी स्पष्ट होते.
बायबलमध्ये यापूर्वी प्रभूने आदल्या दिवशी निर्माण झालेल्या मनुष्याने सातव्या दिवशी काय करावे, हे स्पष्टपणे सांगितले नव्हते. निवडलेल्या लोकांनी वचन दिलेल्या देशाकडे प्रवास सुरू केला, तेव्हाच देवाने त्यांना सातव्या दिवसाविषयी तपशीलवार सूचना दिल्या.
परराष्ट्रीय देशात ४०० वर्षे गुलाम म्हणून राहिल्यानंतर निवडलेल्या लोकांना सातव्या दिवसाविषयी स्पष्टीकरणाची गरज होती. प्रत्येकाला हे समजावे की हे आदेश देवाने दिले होते, कोणत्याही मानवाने नव्हे, म्हणून देवाने स्वतः ते दगडी पाटीवर लिहिले.
संपूर्ण चौथी आज्ञा
सातव्या दिवसाविषयी देवाने जे लिहिले, ते संपूर्णपणे पाहू या:
“शब्बाथाची आठवण ठेव [इब्री. שׁבת (शब्बाथ) क्रि. थांबणे, विश्रांती घेणे, विरत राहणे], तो पवित्र पाळ [इब्री. קדש (कादेश) क्रि. पवित्र करणे, समर्पित करणे]. सहा दिवस श्रम करून आपले सर्व काम कर. מלאכה (मलाखा) नाम. काम, व्यवसाय]; पण सातवा दिवस [इब्री. ום השׁביעי (उमा शिवी-ई) सातवा दिवस] हा तुझा देव परमेश्वर याच्यासाठी विश्रांतीचा दिवस आहे. त्या दिवशी तू कोणतेही काम करू नकोस—तू, तुझा मुलगा, तुझी मुलगी, तुझा सेवक, तुझी दासी, तुझे पशू किंवा तुझ्या वेशीच्या आत असलेला परका कोणीही. कारण परमेश्वराने सहा दिवसांत आकाश, पृथ्वी, समुद्र आणि त्यांतले सर्व काही निर्माण केले; आणि सातव्या दिवशी विश्रांती घेतली. म्हणून परमेश्वराने शब्बाथाच्या दिवसाला आशीर्वाद दिला आणि तो पवित्र केला” (निर्गम २०:८-११).
आज्ञेची सुरुवात “आठवण ठेव” या क्रियापदाने का होते?
आधीपासून चालत आलेल्या प्रथेची आठवण
देव आज्ञेची सुरुवात “आठवण ठेव” [इब्री. זכר (जाखार) क्रि. आठवण ठेवणे, स्मरण करणे] या शब्दांनी करतो, यावरून सातव्या दिवशी विश्रांती घेणे ही त्याच्या लोकांसाठी नवीन गोष्ट नव्हती, हे स्पष्ट होते.
इजिप्तमध्ये गुलाम असल्यामुळे त्यांना हे वारंवार किंवा योग्य रीतीने करता येत नव्हते. तसेच, लोकांना दिलेल्या दहा आज्ञांपैकी ही आज्ञा सर्वांत तपशीलवार आहे, हे लक्षात घ्या. आज्ञांविषयीच्या बायबलमधील वचनांपैकी एक-तृतीयांश भाग तिने व्यापला आहे.
आज्ञेचा मुख्य भर
निर्गमातील या उताऱ्याविषयी आपण बराच वेळ बोलू शकतो; पण या अभ्यासाच्या उद्देशावर मला लक्ष केंद्रित करायचे आहे: देवाची उपासना करणे, गाणे गाण्यासाठी, प्रार्थना करण्यासाठी किंवा बायबलचा अभ्यास करण्यासाठी एखाद्या ठिकाणी एकत्र जमणे, यांपैकी कशाचाही उल्लेख प्रभूने चौथ्या आज्ञेत केलेला नाही, हे दाखवणे.
त्याने ज्या गोष्टीवर भर दिला, ती ही की सातवा दिवस हाच त्याने पवित्र करून विश्रांतीचा दिवस म्हणून वेगळा ठेवला, हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे.
सर्वांसाठी विश्रांती घेणे बंधनकारक
सातव्या दिवशी विश्रांती घेण्याची देवाची आज्ञा इतकी गंभीर आहे की त्याने आपल्या पाहुण्यांचा (परक्यांचा), कामगारांचा (सेवकांचा) आणि अगदी प्राण्यांचाही यात समावेश केला. या दिवशी कोणतेही ऐहिक काम करण्यास परवानगी नाही, हे त्याने अगदी स्पष्ट केले.
शब्बाथच्या दिवशी देवाचे कार्य, मूलभूत गरजा आणि दयाळूपणाची कृत्ये
शब्बाथविषयी येशूची शिकवण
येशू आपल्यामध्ये असताना त्याने स्पष्ट केले की पृथ्वीवरील देवाच्या कार्याशी संबंधित गोष्टी (योहान ५:१७), खाण्यासारख्या मूलभूत मानवी गरजा (मत्तय १२:१) आणि इतरांप्रती दयाळूपणाची कृत्ये (योहान ७:२३) चौथी आज्ञा मोडल्याशिवाय सातव्या दिवशी करता येतात आणि केली पाहिजेत.
विश्रांती घेणे आणि देवामध्ये आनंद मानणे
देवाचे मूल सातव्या दिवशी आपल्या कामापासून विश्रांती घेते आणि अशा प्रकारे स्वर्गातील आपल्या पित्याचे अनुकरण करते. ते देवाची उपासना करते आणि त्याच्या नियमशास्त्रात आनंद मानते—केवळ सातव्या दिवशीच नव्हे, तर आठवड्याच्या प्रत्येक दिवशी.
देवाचे मूल आपल्या पित्याने शिकवलेल्या सर्व गोष्टींचे पालन करण्यास प्रेम करते आणि त्यात आनंद मानते:
“दुष्टांच्या मसलतीने न चालणारा, पापी जनांच्या मार्गात न उभा राहणारा आणि निंदकांच्या बैठकीत न बसणारा मनुष्य धन्य. तर परमेश्वराच्या नियमशास्त्रात त्याला आनंद आहे आणि तो रात्रंदिवस त्याच्या नियमशास्त्राचे मनन करतो” (स्तोत्रसंहिता १:१-२; हेही पाहा: स्तोत्रसंहिता ४०:८; ११२:१; ११९:११; ११९:३५; ११९:४८; ११९:७२; ११९:९२; ईयोब २३:१२; यिर्मया १५:१६; लूक २:३७; १ योहान ५:३).
यशया ५८:१३-१४ मधील अभिवचन
शब्बाथचा विश्रांतीचा दिवस म्हणून आदर करून त्याचे पालन करणाऱ्यांसाठी बायबलमधील सर्वांत सुंदर अभिवचनांपैकी एक देण्यासाठी देवाने यशया संदेष्ट्याला आपला प्रवक्ता म्हणून वापरले:
“तू शब्बाथाचा विटाळ होऊ नये म्हणून आपले पाऊल आवरशील, माझ्या पवित्र दिवशी आपली इच्छा पुरी करणार नाहीस; शब्बाथाला आनंदाचा दिवस, परमेश्वराचा पवित्र व गौरवशाली दिवस म्हणशील; आणि आपले मार्ग न अनुसरता, आपली इच्छा न धरता व व्यर्थ शब्द न बोलता त्याचा सन्मान करशील, तर तुला परमेश्वरामध्ये आनंद होईल. मी तुला पृथ्वीच्या उच्च स्थळांवरून स्वार करीन आणि तुझा पिता याकोब याची वतनदारी तुला खाऊ घालीन; कारण परमेश्वराच्या मुखाने हे सांगितले आहे” (यशया ५८:१३-१४).
शब्बाथचे आशीर्वाद परराष्ट्रीयांसाठीही आहेत
परराष्ट्रीय आणि सातवा दिवस
देवाचे आशीर्वाद शोधणाऱ्यांसाठी सातव्या दिवसाशी जोडलेले एक सुंदर, विशेष अभिवचन राखून ठेवले आहे. त्याच संदेष्ट्याला प्रभूने पुढे सांगितले आणि शब्बाथचे आशीर्वाद केवळ यहुद्यांपुरते मर्यादित नाहीत, हे स्पष्ट केले.
शब्बाथ पाळणाऱ्या परराष्ट्रीयांना देवाचे अभिवचन
“आणि परराष्ट्रीयांपैकी [נֵכָר (निखार) परके, विदेशी, यहुदी नसलेले] जे प्रभूची सेवा करण्यासाठी, प्रभूच्या नावावर प्रेम करण्यासाठी आणि त्याचे सेवक होण्यासाठी त्याच्याशी जोडले जातात, तसेच जे कोणी शब्बाथ पाळतात आणि त्याचा विटाळ करत नाहीत, आणि माझा करार स्वीकारतात, त्यांना मी माझ्या पवित्र पर्वतावर आणीन आणि माझ्या प्रार्थनागृहात आनंदित करीन; त्यांची होमार्पणे आणि यज्ञ माझ्या वेदीवर स्वीकारले जातील; कारण माझे घर सर्व लोकांसाठी प्रार्थनागृह म्हणवेल” (यशया ५६:६-७).
शनिवार आणि चर्चमधील उपक्रम
सातव्या दिवशी विश्रांती घेणे
आज्ञाधारक ख्रिश्चन—तो मशीही यहुदी असो किंवा परराष्ट्रीय—सातव्या दिवशी विश्रांती घेतो, कारण प्रभूने त्याला विश्रांती घेण्याची सूचना हाच दिवस पाळण्याबद्दल दिली आहे; दुसरा कोणताही दिवस नव्हे.
समूहात आपल्या देवाशी संवाद साधायचा असेल किंवा ख्रिस्तामधील आपल्या बंधुभगिनींसोबत देवाची उपासना करायची असेल, तर संधी मिळेल तेव्हा तुम्ही ते करू शकता. साधारणपणे हे रविवारी घडते; तसेच अनेक चर्चमध्ये प्रार्थना, सिद्धांत, उपचार आणि इतर सभा बुधवारी किंवा गुरुवारीही घेतल्या जातात.
शनिवारी सभास्थानात जाणे
बायबलच्या काळातील यहुदी आणि आजचे सनातनी यहुदी, दोघेही शनिवारी सभास्थानात जातात. कारण चौथ्या आज्ञेचे पालन करून ते या दिवशी काम करत नसल्यामुळे तसे करणे स्पष्टपणे अधिक सोयीचे असते.
येशू आणि शब्बाथ
मंदिरात नियमित जाणे
येशू स्वतः शनिवारी नियमितपणे मंदिरात जात असे; पण चौथ्या आज्ञेचा भाग म्हणून सातव्या दिवशी तो मंदिरात जात असे, असा अर्थ त्याने कधीही सूचित केला नाही—कारण तसे मुळीच नाही.
शब्बाथच्या दिवशी येशू आत्म्यांच्या तारणासाठी कार्य करीत असे
आपल्या पित्याचे कार्य पूर्ण करण्यासाठी येशू आठवड्याचे सातही दिवस व्यस्त असे:
“ज्याने मला पाठवले त्याच्या इच्छेप्रमाणे करणे आणि त्याचे कार्य पूर्ण करणे, हेच माझे अन्न आहे,” असे येशू म्हणाला (योहान ४:३४).
आणखी असेही:
“पण येशूने त्यांना उत्तर दिले, ‘माझा पिता आजपर्यंत कार्य करीत आहे, आणि मीही कार्य करीत आहे’” (योहान ५:१७).
शब्बाथच्या दिवशी देवाच्या राज्याचा संदेश ऐकण्याची गरज असलेले सर्वाधिक लोक त्याला मंदिरात अनेकदा आढळत:
“तो नासरेथला आला, जिथे त्याचे संगोपन झाले होते. आपल्या प्रथेप्रमाणे शब्बाथाच्या दिवशी तो सभास्थानात गेला आणि वाचण्यासाठी उभा राहिला” (लूक ४:१६).
येशूची शिकवण, व कृतीतून दिलेले उदाहरण
खरा ख्रिस्तशिष्य आपल्या जीवनाच्या प्रत्येक बाबतीत ख्रिस्ताचा आदर्श ठेवतो. आपण त्याच्यावर प्रेम करतो, तर पिता आणि पुत्र यांचे आज्ञापालन करू, हे त्याने स्पष्टपणे दाखवून दिले. ही दुर्बलांसाठीची अपेक्षा नाही; तर ज्यांची नजर देवाच्या राज्यावर खिळलेली आहे आणि सार्वकालिक जीवन मिळवण्यासाठी काहीही करण्यास जे तयार आहेत, त्यांच्यासाठी आहे. यामुळे मित्र, चर्च आणि कुटुंबीयांकडून विरोध झाला तरी. केस आणि दाढी, Tzitzit, सुंता, शब्बाथ आणि निषिद्ध मांस यांविषयीच्या आज्ञांकडे जवळजवळ संपूर्ण ख्रिस्ती जग दुर्लक्ष करते. येशूने सांगितल्याप्रमाणे, गर्दीच्या मागे जाण्यास नकार देणाऱ्यांचा नक्कीच छळ होईल. देवाचे आज्ञापालन करण्यासाठी धैर्य लागते, पण त्याचे प्रतिफळ सार्वकालिक जीवन आहे.